Cefixime · INN
ცეფიქსიმი (Cefixime) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ცეფიქსიმი (Cefixime) არის მესამე თაობის ცეფალოსპორინული ანტიბიოტიკი, რომელიც გამოიყენება პერორალურად. იგი ეფექტურია გრამუარყოფითი და ზოგიერთი გრამდადებითი ბაქტერიის წინააღმდეგ. ძირითადი ჩვენებებია: საშარდე გზების ინფექციები, ზედა და ქვედა სასუნთქი გზების ინფექციები (ოტიტი მედია, ფარინგიტი, ბრონქიტი, პნევმონია), გონორეა და სხვა ბაქტერიული ინფექციები. მოზრდილებისთვის სტანდარტული დოზაა 400 მგ დღეში (ერთჯერადად ან 200 მგ ორჯერ). ბავშვებისთვის — 8 მგ/კგ/დღეში. პრეპარატი კარგად აიტანება, ყველაზე ხშირი გვერდითი ეფექტებია გასტროინტესტინალური დარღვევები (დიარეა, გულისრევა). ცეფიქსიმი შედის ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List).
ცეფიქსიმი არის ნახევრად სინთეზური, მესამე თაობის ცეფალოსპორინული ანტიბიოტიკი პერორალური მიღებისთვის. იგი პირველად სინთეზირებულ იქნა იაპონურ ფარმაცევტულ კომპანია Fujisawa Pharmaceutical-ში (ამჟამად Astellas Pharma) 1980-იან წლებში. FDA-მ პრეპარატი დაამტკიცა 1989 წელს სავაჭრო სახელწოდებით Suprax®.
ცეფიქსიმი მიეკუთვნება ბეტა-ლაქტამური ანტიბიოტიკების კლასს, კერძოდ ცეფალოსპორინების ჯგუფს. მესამე თაობის ცეფალოსპორინებს გამოარჩევს გაფართოებული სპექტრი გრამუარყოფითი მიკროორგანიზმების მიმართ, ბეტა-ლაქტამაზების მიმართ მდგრადობა და ხანგრძლივი ნახევარდაშლის პერიოდი (BNF 87).
ქიმიურად ცეფიქსიმი წარმოადგენს ცეფემის ბირთვის მქონე ნაერთს ვინილის ჯგუფით C-3 პოზიციაში და ამინოთიაზოლ-ოქსიმის ჯგუფით C-7 პოზიციაში. მისი მოლეკულური ფორმულაა C₁₆H₁₅N₅O₇S₂, მოლეკულური მასა — 453.45 გ/მოლ.
ცეფიქსიმი აქტიურია შემდეგი მიკროორგანიზმების მიმართ: Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, Haemophilus influenzae (მათ შორის ბეტა-ლაქტამაზა-პროდუცირებადი შტამები), Moraxella catarrhalis, Escherichia coli, Proteus mirabilis, Neisseria gonorrhoeae, Klebsiella სახეობები. პრეპარატი არაეფექტურია Staphylococcus სახეობების, Pseudomonas aeruginosa-ს და ანაერობული ბაქტერიების მიმართ (EMA SmPC).
ცეფიქსიმი შეტანილია WHO-ს აუცილებელი მედიკამენტების მოდელურ ნუსხაში, რაც ხაზს უსვამს მის მნიშვნელობას გლობალური ჯანდაცვისთვის (WHO Model List).
ცეფიქსიმი, როგორც ყველა ბეტა-ლაქტამური ანტიბიოტიკი, მოქმედებს ბაქტერიული უჯრედის კედლის სინთეზის ინჰიბირების გზით. მისი მოქმედების მექანიზმი მოიცავს რამდენიმე ეტაპს:
პენიცილინ-დამაკავშირებელ ცილებთან (PBP) შეკავშირება: ცეფიქსიმი შეირჩევითად უკავშირდება პენიცილინ-დამაკავშირებელ ცილებს (Penicillin-Binding Proteins — PBP), კერძოდ PBP-3-ს და PBP-1a-ს. ეს ცილები წარმოადგენს ტრანსპეპტიდაზებს, რომლებიც კატალიზებენ პეპტიდოგლიკანის ჯვარედინი შეკავშირების საბოლოო ეტაპს ბაქტერიული უჯრედის კედლის ბიოსინთეზის დროს (EMA SmPC).
პეპტიდოგლიკანის სინთეზის ინჰიბირება: PBP-ებთან შეკავშირების შედეგად ცეფიქსიმი ბლოკავს D-ალანილ-D-ალანინ ტრანსპეპტიდაზურ რეაქციას — პეპტიდოგლიკანის ჯვარედინი შეკავშირების უკანასკნელ ეტაპს. ამის შედეგად ირღვევა უჯრედის კედლის სტრუქტურული მთლიანობა.
ბაქტერიციდული ეფექტი: უჯრედის კედლის სინთეზის დარღვევა იწვევს ოსმოსური წნევის ცვლილებას და საბოლოოდ ბაქტერიის ლიზისს (დაშლას). ამრიგად, ცეფიქსიმი არის ბაქტერიციდული ანტიბიოტიკი — იგი კლავს ბაქტერიებს და არა მხოლოდ აჩერებს მათ ზრდას.
ბეტა-ლაქტამაზების მიმართ მდგრადობა: მესამე თაობის ცეფალოსპორინების, მათ შორის ცეფიქსიმის, უპირატესობაა ბეტა-ლაქტამაზების (პენიცილინაზების) მიმართ მაღალი მდგრადობა. ეს განპირობებულია მოლეკულის სტერიკული თავისებურებებით — ოქსიმინო-ამინოთიაზოლის ჯგუფი იცავს ბეტა-ლაქტამურ რგოლს ფერმენტული ჰიდროლიზისგან. თუმცა, გაფართოებული სპექტრის ბეტა-ლაქტამაზების (ESBL) მიმართ ცეფიქსიმი არ არის მდგრადი.
დროზე-დამოკიდებული ბაქტერიციდული აქტივობა: ცეფიქსიმის ანტიბაქტერიული ეფექტი არის დროზე-დამოკიდებული (time-dependent killing), რაც ნიშნავს, რომ ბაქტერიციდული ეფექტი კორელირებს იმ დროის ხანგრძლივობასთან, რომლის განმავლობაშიც პლაზმური კონცენტრაცია აღემატება MIC-ს (მინიმალური ინჰიბიტორული კონცენტრაცია). ოპტიმალური ეფექტისთვის საჭიროა, რომ T>MIC იყოს დოზირების ინტერვალის მინიმუმ 40-50% (BNF 87).
ცეფიქსიმი ინიშნება შემდეგი ინფექციური დაავადებების სამკურნალოდ:
მნიშვნელოვანია, რომ ცეფიქსიმი არ გამოიყენება ვირუსული ინფექციების, ანაერობული ინფექციების ან MRSA-ით გამოწვეული ინფექციების სამკურნალოდ.
| ჩვენება | დოზა | ხანგრძლივობა | |---------|------|--------------| | სტანდარტული დოზა | 400 მგ/დღეში (ერთჯერადად ან 200 მგ × 2) | 7-14 დღე | | გაურთულებელი გონორეა | 400 მგ ერთჯერადად | ერთჯერადი | | საშარდე გზების ინფექცია | 400 მგ/დღეში | 7-14 დღე | | ოტიტის მედია | 400 მგ/დღეში | 10 დღე |
| წონა (კგ) | დღიური დოზა | |-----------|-------------| | 6-12 კგ | 50-100 მგ | | 12-25 კგ | 100-200 მგ | | 25-50 კგ | 200-400 მგ |
თირკმლის ფუნქციის დარღვევისას საჭიროა დოზის კორექცია (BNF 87):
ღვიძლის ფუნქციის დარღვევისას დოზის სპეციალური კორექცია, როგორც წესი, არ არის საჭირო, თუმცა მძიმე ღვიძლის უკმარისობისას რეკომენდებულია სიფრთხილე.
ცეფიქსიმი შეიძლება მიღებულ იქნას საჭმლის მიუხედავად. ტაბლეტები ინთქმება მთლიანად, საკმარისი რაოდენობის სითხით. სუსპენზია კარგად უნდა მოინჯღრეს მიღებამდე.
ცეფიქსიმის პერორალური ბიოშეგუარებადობა (bioavailability) შეადგენს დაახლოებით 40-50%. საჭმელი მცირედ ამცირებს აბსორბციის სიჩქარეს, მაგრამ არ ცვლის საერთო ბიოშეგუარებადობას. პიკური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 3-4 საათში პერორალური მიღების შემდეგ. 400 მგ დოზის შემდეგ Cmax შეადგენს დაახლოებით 3-4 მკგ/მლ (EMA SmPC).
ცეფიქსიმი კარგად ნაწილდება ქსოვილებსა და სხეულის სითხეებში. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება შეადგენს დაახლოებით 65-70%, ძირითადად ალბუმინთან. განაწილების მოცულობა (Vd) არის 0.1 ლ/კგ. პრეპარატი კარგად აღწევს ხახის, ტონზილების, ფარისებრი ჯირკვლის, შუა ყურის სითხის, ნაღვლის და საშარდე გზების ქსოვილებში.
ცეფიქსიმი პრაქტიკულად არ განიცდის მეტაბოლიზმს ორგანიზმში. იგი არ მეტაბოლიზდება ციტოქრომ P450 ფერმენტული სისტემით, რაც ამცირებს მედიკამენტთა ურთიერთქმედების რისკს.
პრეპარატის დაახლოებით 50% გამოიყოფა შეუცვლელი სახით შარდით (რენალური ექსკრეცია), ხოლო დანარჩენი ნაწილი — ნაღვლით. ელიმინაციის ნახევარდაშლის პერიოდი (t½) მოზრდილებში შეადგენს 3-4 საათს, რაც საშუალებას იძლევა დღეში ერთხელ ან ორჯერ მიღების რეჟიმისა. თირკმლის უკმარისობისას ნახევარდაშლის პერიოდი მნიშვნელოვნად იზრდება (BNF 87).
ანტიბიოტიკ-ასოცირებული დიარეის შემთხვევაში, განსაკუთრებით თუ მძიმეა ან სისხლიანი, უნდა განიხილებოდეს C. difficile ინფექცია. პრეპარატის მიღება უნდა შეწყდეს და დაიწყოს შესაბამისი მკურნალობა (EMA SmPC).
ვარფარინი და პერორალური ანტიკოაგულანტები: ცეფიქსიმმა შეიძლება გააძლიეროს ვარფარინის ანტიკოაგულანტური ეფექტი ნაწლავის მიკროფლორის K ვიტამინის პროდუქციის დარღვევის გამო. რეკომენდებულია INR-ის მონიტორინგი (BNF 87).
კარბამაზეპინი: ცეფიქსიმმა შეიძლება გაზარდოს კარბამაზეპინის პლაზმური კონცენტრაცია. საჭიროა კარბამაზეპინის დონის მონიტორინგი.
პრობენეციდი: პრობენეციდი ამცირებს ცეფიქსიმის რენალურ ექსკრეციას, რაც იწვევს პლაზმური კონცენტრაციის 50%-ით მატებას და ნახევარდაშლის პერიოდის გახანგრძლივებას.
ანტაციდები და H2-ბლოკატორები: ალუმინის ან მაგნიუმის შემცველი ანტაციდები არ ახდენს მნიშვნელოვან გავლენას ცეფიქსიმის აბსორბციაზე.
ნეფროტოქსიკური პრეპარატები: ამინოგლიკოზიდებთან, ამფოტერიცინ B-სთან, ციკლოსპორინთან ან მაღალი დოზის ფუროსემიდთან ერთად მიღებისას მომატებულია ნეფროტოქსიურობის რისკი.
ლაბორატორიული ტესტები:
ცეფიქსიმი FDA-ს კატეგორიით მიეკუთვნება B კლასს — ცხოველებზე ჩატარებული კვლევებით არ გამოვლენილა ტერატოგენული ეფექტი, თუმცა ადეკვატური და კარგად კონტროლირებული კვლევები ორსულ ქალებში არ ჩატარებულა. ცეფიქსიმი გადალახავს პლაცენტარულ ბარიერს.
კლინიკურ პრაქტიკაში ცეფიქსიმი გამოიყენება ორსულობის დროს, როცა სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს. ცეფალოსპორინები ზოგადად ითვლება შედარებით უსაფრთხო ანტიბიოტიკებად ორსულობის პერიოდში (EMA SmPC).
ცეფიქსიმი მცირე რაოდენობით გამოიყოფა დედის რძეში. თეორიულად შესაძლებელია ჩვილის ნაწლავის მიკროფლორის დარღვევა, დიარეა ან კანდიდოზი. რეკომენდებულია სიფრთხილე მეძუძური ქალებისთვის, თუმცა BNF-ის მიხედვით, ცეფალოსპორინები ზოგადად მისაღებია ლაქტაციის პერიოდში (BNF 87).
საქართველოში ხელმისაწვდომია ცეფიქსიმის შემცველი შემდეგი პრეპარატები:
აღნიშნული პრეპარატები ხელმისაწვდომია საქართველოს აფთიაქებში რეცეპტით. სუსპენზიის ფორმა განსაკუთრებით მოსახერხებელია პედიატრიულ პრაქტიკაში, რადგან იძლევა ზუსტი დოზირების საშუალებას ბავშვის წონის მიხედვით.
მკურნალობის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ინფექციის ტიპსა და სიმძიმეზე. საშარდე გზების ინფექციის დროს — 7-14 დღე, ოტიტის მედიისას — 10 დღე, ფარინგიტისას — 10 დღე, ბრონქიტისას — 5-14 დღე. გონორეის დროს საკმარისია ერთჯერადი დოზა 400 მგ. მნიშვნელოვანია მკურნალობის კურსის სრულად დასრულება სიმპტომების გაუმჯობესების შემდეგაც (BNF 87).
ცეფალოსპორინებსა და პენიცილინებს შორის ჯვარედინი ალერგიის რისკი შეადგენს 1-2%-ს. თუ პენიცილინზე ალერგიული რეაქცია მსუბუქი იყო (გამონაყარი), ცეფიქსიმი, როგორც წესი, უსაფრთხოდ შეიძლება დაინიშნოს. თუმცა, ანაფილაქსიის ან მძიმე ალერგიული რეაქციის ანამნეზისას ცეფიქსიმი უკუნაჩვენებია და საჭიროა ალტერნატიული ანტიბიოტიკის შერჩევა.
ცეფიქსიმი არ იწვევს დისულფირამის მსგავს რეაქციას ალკოჰოლთან (განსხვავებით ზოგიერთი სხვა ცეფალოსპორინისგან, მაგ., ცეფოპერაზონი). თუმცა, ალკოჰოლი შეიძლება გააძლიეროს გასტროინტესტინალური გვერდითი ეფექტები და დააქვეითოს იმუნური სისტემის ფუნქცია. ინფექციის პერიოდში ალკოჰოლის მოხმარების თავიდან აცილება რეკომენდებულია.
ორივე მესამე თაობის ცეფალოსპორინია, მაგრამ განსხვავდებიან მიღების გზით და სპექტრით. ცეფიქსიმი მიიღება პერორალურად (ტაბლეტი/სუსპენზია), ხოლო ცეფტრიაქსონი — პარენტერალურად (ინექცია). ცეფტრიაქსონს აქვს უფრო ფართო სპექტრი და მაღალი ბიოშეგუარებადობა, რის გამოც იგი უპირატესია მძიმე ინფექციების დროს. ცეფიქსიმი შესაფერისია ამბულატორიული მკურნალობისთვის, როცა პარენტერალური თერაპია საჭირო არ არის.
გამოტოვებული დოზა უნდა მიიღოთ რაც შეიძლება მალე. თუ მომდევნო დოზის მიღების დრო ახლოსაა, გამოტოვებული დოზა გამოტოვეთ და გააგრძელეთ ჩვეული გრაფიკით. არასოდეს მიიღოთ ორმაგი დოზა კომპენსაციის მიზნით.
ცეფიქსიმი, როგორც ბეტა-ლაქტამური ანტიბიოტიკი, მოქმედებს ბაქტერიული უჯრედის კედლის სინთეზის ინჰიბირებით. ვირუსებს არ გააჩნიათ უჯრედის კედელი და პეპტიდოგლიკანი, ამიტომ ცეფიქსიმი მათ მიმართ აბსოლუტურად არაეფექტურია. ანტიბიოტიკების არასაჭირო გამოყენება ვირუსული ინფექციებისას ხელს უწყობს ანტიბიოტიკორეზისტენტობის ზრდას.