calcium orotate · INN
calcium orotate (calcium orotate) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
კალციუმის ოროტატი (Calcium Orotate) წარმოადგენს ოროტის მჟავასა (ვიტამინი B13) და კალციუმის მინერალურ მარილს, რომელიც გამოიყენება როგორც კალციუმის დანამატი და მეტაბოლური მოდულატორი. პრეპარატი აერთიანებს კალციუმის ფიზიოლოგიურ მოქმედებას ოროტის მჟავას ანაბოლურ თვისებებთან. იგი გამოიყენება კალციუმის დეფიციტით გამოწვეული მდგომარეობების პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის, ასევე გულ-სისხლძარღვთა სისტემის დაავადებების კომპლექსურ თერაპიაში. კალციუმის ოროტატი ხასიათდება შედარებით კარგი ბიოშეღწევადობით და ამტანობით. პრეპარატი ხელმისაწვდომია ტაბლეტების სახით და არ საჭიროებს რეცეპტს. ოროტის მჟავა მონაწილეობს პირიმიდინის ნუკლეოტიდების სინთეზში, რაც უზრუნველყოფს დამატებით მეტაბოლურ ეფექტებს მარტივ კალციუმის მარილებთან შედარებით.
კალციუმის ოროტატი (Calcium Orotate, Ca(C₅H₃N₂O₄)₂) წარმოადგენს ოროტის მჟავას (ოროტინის მჟავა, 1,2,3,6-ტეტრაჰიდრო-2,6-დიოქსო-4-პირიმიდინკარბონმჟავა) კალციუმის მარილს. ფარმაკოლოგიურად იგი მიეკუთვნება მინერალური დანამატებისა და მეტაბოლური საშუალებების ჯგუფს. ATC კლასიფიკაციით იგი მოთავსებულია A12AA ჯგუფში (კალციუმის პრეპარატები).
ოროტის მჟავა თავდაპირველად აღმოჩენილ იქნა ძროხის რძეში (1905 წ.) და მოგვიანებით მას ვიტამინი B13 ეწოდა, თუმცა დღეისათვის იგი აღარ განიხილება ჭეშმარიტ ვიტამინად, ვინაიდან ორგანიზმი თავად სინთეზირებს მას. კალციუმის ოროტატი, როგორც ფარმაცევტული პრეპარატი, ფართოდ გამოიყენებოდა საბჭოთა და პოსტ-საბჭოთა მედიცინაში 1960-იანი წლებიდან, განსაკუთრებით კარდიოლოგიურ პრაქტიკაში.
კალციუმის ოროტატის უპირატესობა სხვა კალციუმის მარილებთან (კარბონატი, ციტრატი, გლუკონატი) შედარებით მდგომარეობს მისი ორმაგი — მინერალური და მეტაბოლური — მოქმედების მექანიზმში. ოროტის მჟავას კომპონენტი მონაწილეობს პირიმიდინის ნუკლეოტიდების de novo სინთეზის გზაში, რაც ხელს უწყობს ანაბოლურ პროცესებს ორგანიზმში.
პრეპარატი ხელმისაწვდომია პერორალური მიღებისთვის ტაბლეტებისა და კაფსულების სახით, ტიპიურად 500 მგ დოზირებით (რაც შეესაბამება დაახლოებით 100 მგ ელემენტურ კალციუმს). იგი რეგისტრირებულია მრავალ ქვეყანაში, მათ შორის გერმანიაში, რუსეთსა და საქართველოში, და გამოიყენება როგორც რეცეპტის გარეშე ხელმისაწვდომი პრეპარატი (EMA SmPC).
კალციუმის ოროტატის ფარმაკოლოგიური მოქმედება განპირობებულია ორი ძირითადი კომპონენტის — კალციუმის იონისა (Ca²⁺) და ოროტის მჟავას — ურთიერთშემავსებელი ეფექტებით.
კალციუმის იონი (Ca²⁺) ორგანიზმში ასრულებს მრავალფეროვან ფუნქციებს. იგი წარმოადგენს ძვლოვანი ქსოვილის ძირითად სტრუქტურულ კომპონენტს (ჰიდროქსიაპატიტის სახით), მონაწილეობს ნერვულ-კუნთოვან სინაფსურ გადაცემაში, უჯრედშიდა სიგნალიზაციაში (მეორადი მესენჯერის როლში), სისხლის შედედებისა და ფერმენტული სისტემების რეგულაციაში. Ca²⁺ ურთიერთქმედებს კალმოდულინთან, ააქტივებს პროტეინკინაზა C-ს და მონაწილეობს მრავალ უჯრედშიდა კასკადში.
ოროტის მჟავა (Orotic Acid) წარმოადგენს პირიმიდინის ნუკლეოტიდების ბიოსინთეზის გზის შუალედურ მეტაბოლიტს. დე ნოვო სინთეზის გზაში ოროტის მჟავა ფოსფორიბოზილტრანსფერაზას (OPRT) მეშვეობით გარდაიქმნება ოროტიდინ-5'-მონოფოსფატად (OMP), რომელიც შემდგომ ოროტიდინ-5'-ფოსფატ დეკარბოქსილაზას (ODCase) მოქმედებით გადადის ურიდინმონოფოსფატში (UMP). UMP წარმოადგენს ყველა პირიმიდინის ნუკლეოტიდის (UTP, CTP) წინამორბედს, რომლებიც აუცილებელია დნმ-ისა და რნმ-ის სინთეზისთვის.
ოროტის მჟავას ანაბოლური ეფექტი უკავშირდება ნუკლეოტიდების სინთეზის სტიმულაციას, რაც ხელს უწყობს ცილის სინთეზის გააქტიურებას მიოკარდიუმში, ღვიძლსა და სხვა ქსოვილებში. ექსპერიმენტული მონაცემები აჩვენებს, რომ ოროტის მჟავა ზრდის ატფ-ის (ATP) და გლიკოგენის მარაგებს კარდიომიოციტებში, რაც ხელს უწყობს მიოკარდიუმის ენერგეტიკული მეტაბოლიზმის ოპტიმიზაციას, განსაკუთრებით იშემიურ პირობებში.
ასევე აღსანიშნავია, რომ კალციუმის ოროტატის ფორმაში კალციუმის ბიოშეღწევადობა თეორიულად შეიძლება იყოს უკეთესი უჯრედის მემბრანის გავლისას, თუმცა ეს ჰიპოთეზა (ჰანს ნიეპერის თეორია) სრულად არ არის დადასტურებული თანამედროვე კლინიკური მტკიცებულებებით (BNF 87).
კალციუმის ოროტატი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობებისა და დაავადებების დროს:
პრეპარატი ინიშნება კალციუმის დეფიციტის პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის, მათ შორის ოსტეოპოროზის კომპლექსურ თერაპიაში. კალციუმის ადეკვატური მიღება აუცილებელია ძვლის მინერალური სიმკვრივის შენარჩუნებისთვის, განსაკუთრებით პოსტმენოპაუზურ პერიოდში, ასაკოვან პაციენტებში და გლუკოკორტიკოსტეროიდებით ხანგრძლივი თერაპიის ფონზე (NICE NG136).
კალციუმის ოროტატი ტრადიციულად გამოიყენება გულის უკმარისობის კომპლექსურ თერაპიაში, განსაკუთრებით II-III ფუნქციური კლასის (NYHA) დროს. ოროტის მჟავა ხელს უწყობს მიოკარდიუმის ენერგეტიკული მეტაბოლიზმის გაუმჯობესებას. ასევე გამოიყენება არითმიების ზოგიერთი ფორმის (სუპრავენტრიკულური ექსტრასისტოლია) ადიუვანტურ თერაპიაში.
პრეპარატი გამოიყენება ინტენსიური ფიზიკური დატვირთვის პერიოდში ორგანიზმის ადაპტაციური შესაძლებლობების გაძლიერებისთვის. ოროტის მჟავას ანაბოლური ეფექტი ხელს უწყობს კუნთოვანი ქსოვილის აღდგენის პროცესების სტიმულირებას.
კალციუმის ოროტატი ინიშნება ღვიძლის დაავადებების კომპლექსურ თერაპიაში, განსაკუთრებით ტოქსიკური ჰეპატიტისა და ღვიძლის ციროზის დროს. ოროტის მჟავა ხელს უწყობს ჰეპატოციტების რეგენერაციას ნუკლეოტიდების სინთეზის სტიმულაციის გზით.
ორსულობისა და ლაქტაციის პერიოდში, როდესაც კალციუმის მოთხოვნილება მნიშვნელოვნად იზრდება, კალციუმის ოროტატი შეიძლება გამოყენებულ იქნას დეფიციტის პროფილაქტიკისთვის ექიმის დანიშნულებით.
პრეპარატი ინიშნება ბავშვებში ზრდისა და განვითარების პერიოდში კალციუმის ადეკვატური მიღების უზრუნველსაყოფად, განსაკუთრებით ალიმენტარული დეფიციტის დროს.
უნდა აღინიშნოს, რომ კალციუმის ოროტატის კლინიკური ეფექტურობის მტკიცებულებათა ბაზა მოცულობით ჩამორჩება სხვა კალციუმის პრეპარატებს (კარბონატი, ციტრატი), და მისი ჩვენებები ძირითადად ეფუძნება ტრადიციულ გამოცდილებასა და პრეკლინიკურ მონაცემებს.
კალციუმის ოროტატის დოზირება დამოკიდებულია ჩვენებაზე, პაციენტის ასაკსა და კლინიკურ მდგომარეობაზე.
კალციუმის დეფიციტი და ოსტეოპოროზის პროფილაქტიკა:
კარდიოლოგიური ჩვენებები:
სპორტული მედიცინა:
1-დან 5 წლამდე:
5-დან 12 წლამდე:
12 წლის ზემოთ:
ტაბლეტი მიიღება მთლიანად, დიდი რაოდენობით წყლით. ოპტიმალური შეწოვისთვის რეკომენდებულია მიღება ჭამამდე 1 საათით ადრე ან ჭამიდან 3-4 საათის შემდეგ. ვიტამინ D3-ის თანადროული მიღება ხელს უწყობს კალციუმის ათვისებას.
მძიმე თირკმლის უკმარისობის (GFR <30 მლ/წთ) დროს პრეპარატი გამოიყენება სიფრთხილით, დოზის კორექციით ქვემოთ, ჰიპერკალციემიის რისკის გათვალისწინებით.
მსუბუქი და ზომიერი ღვიძლის ფუნქციის დარღვევისას დოზის კორექცია არ არის საჭირო. მძიმე ჰეპატოცელულური უკმარისობის დროს საჭიროა სიფრთხილე.
კალციუმის ოროტატი პერორალური მიღების შემდეგ შეიწოვება წვრილ ნაწლავში. შეწოვა ნაწილობრივ დამოკიდებულია ვიტამინ D-ის სტატუსზე, კუჭის pH-ზე და საკვების თანდროულ მიღებაზე. კალციუმის ბიოშეღწევადობა ოროტატის ფორმიდან შეადგენს დაახლოებით 25-35%. ოროტის მჟავა შეიწოვება აქტიური ტრანსპორტის მეშვეობით. პიკური კონცენტრაცია პლაზმაში მიიღწევა მიღებიდან 2-3 საათში.
კალციუმი განაწილდება ძვლოვან ქსოვილში (99%), რბილ ქსოვილებში და ექსტრაცელულურ სითხეში. პლაზმაში კალციუმის დაახლოებით 40% შეკავშირებულია ალბუმინთან, 10% — ანიონებთან, ხოლო 50% იმყოფება იონიზებული (ფიზიოლოგიურად აქტიური) ფორმით. ოროტის მჟავა განაწილდება ღვიძლში, კუნთებსა და სხვა ქსოვილებში, სადაც ჩაერთვება პირიმიდინის მეტაბოლიზმში.
ოროტის მჟავა მეტაბოლიზირდება ღვიძლში ფოსფორიბოზილტრანსფერაზას (OPRT) მეშვეობით. იგი ჩაერთვება პირიმიდინის ნუკლეოტიდების დე ნოვო სინთეზის გზაში, გარდაიქმნება UMP-ად და შემდეგ — სხვა პირიმიდინის ნუკლეოტიდებად.
კალციუმი გამოიყოფა ძირითადად თირკმლებით (გლომერულური ფილტრაცია და ტუბულური რეაბსორბცია) — დღეში დაახლოებით 100-300 მგ, ასევე კუჭ-ნაწლავის ტრაქტით და ოფლის ჯირკვლებით. ოროტის მჟავას მეტაბოლიტები გამოიყოფა თირკმლებით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t₁/₂) კალციუმის ოროტატისთვის სპეციფიკურად არ არის ზუსტად დადგენილი; კალციუმის ელიმინაციის t₁/₂ ძვლიდან შეადგენს წლებს.
კალციუმის ოროტატი ზოგადად კარგად აიტანება. გვერდითი ეფექტები იშვიათია და უმეტესად დოზა-დამოკიდებულია.
კუჭ-ნაწლავის ტრაქტი:
ზოგადი:
მეტაბოლური:
თირკმლები:
კარდიოვასკულარული:
ღვიძლის სპეციფიკური:
ხანდაზმულ პაციენტებში, თირკმლის ფუნქციის ფიზიოლოგიური შემცირების გათვალისწინებით, ჰიპერკალციემიის რისკი შედარებით მაღალია. რეკომენდებულია კალციუმის სისხლში დონის პერიოდული მონიტორინგი.
კალციუმის ოროტატს აქვს მნიშვნელოვანი ფარმაკოკინეტიკური და ფარმაკოდინამიკური ურთიერთქმედებები სხვა სამკურნალო საშუალებებთან.
კარდიული გლიკოზიდები (დიგოქსინი): ჰიპერკალციემია აძლიერებს დიგოქსინის ტოქსიურობას, ზრდის ფატალური არითმიების რისკს. თანადროული გამოყენებისას აუცილებელია კალციუმის დონის მონიტორინგი (BNF 87).
თიაზიდური დიურეტიკები: ჰიდროქლორთიაზიდი და სხვა თიაზიდები ამცირებენ კალციუმის რენალურ ექსკრეციას, რაც თანადროული მიღებისას ზრდის ჰიპერკალციემიის რისკს.
ტეტრაციკლინის ანტიბიოტიკები: კალციუმი ქმნის არახსნად ქელატურ კომპლექსს ტეტრაციკლინებთან, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს ანტიბიოტიკის ბიოშეღწევადობას. საჭიროა მინიმუმ 2-3 საათიანი ინტერვალი მიღებას შორის.
ფტორქინოლონები (ციპროფლოქსაცინი, ლევოფლოქსაცინი): ანალოგიური ქელატური ურთიერთქმედება ამცირებს ფტორქინოლონების შეწოვას 50%-მდე. ინტერვალი: 2 საათი ადრე ან 4-6 საათის შემდეგ.
ბისფოსფონატები (ალენდრონატი, რიზედრონატი): კალციუმი ამცირებს ბისფოსფონატების შეწოვას. ბისფოსფონატი უნდა მიიღოს უზმოზე, კალციუმის მიღებამდე მინიმუმ 30-60 წუთით ადრე.
ლევოთიროქსინი: კალციუმი ამცირებს ლევოთიროქსინის შეწოვას. საჭიროა 4 საათიანი ინტერვალი.
რკინის პრეპარატები: ურთიერთობითი ინჰიბიცია — კალციუმი ამცირებს რკინის, ხოლო რკინა — კალციუმის შეწოვას.
ფენიტოინი, კარბამაზეპინი: ანტიეპილეფსიური პრეპარატები ხელს უწყობენ ვიტამინ D-ის კატაბოლიზმს, რაც ამცირებს კალციუმის ათვისებას.
ვიტამინი D: თანადროული მიღება აძლიერებს კალციუმის შეწოვას (სასარგებლო ურთიერთქმედება), მაგრამ ჭარბი დოზებისას შეიძლება გაზარდოს ჰიპერკალციემიის რისკი (EMA SmPC).
კალციუმის ოროტატი არ მიეკუთვნება ტერატოგენურ პრეპარატებს. ორსულობის პერიოდში კალციუმის მოთხოვნილება იზრდება (1000-1200 მგ ელემენტური კალციუმი დღეში), განსაკუთრებით III ტრიმესტრში, ნაყოფის ჩონჩხის მინერალიზაციისთვის. კალციუმის ოროტატის გამოყენება ორსულობის დროს დასაშვებია ექიმის დანიშნულებით, თუმცა ჭარბი დოზირებისგან თავის არიდებაა საჭირო ჰიპერკალციემიის თავიდან ასაცილებლად, რომელმაც შეიძლება გამოიწვიოს ნეონატალური ჰიპოკალციემია.
FDA კატეგორია: კალციუმის პრეპარატები ზოგადად მიეკუთვნებოდნენ კატეგორია A/C-ს (დოზა-დამოკიდებული). თერაპიულ დოზებში — უსაფრთხოა.
კალციუმი გადადის დედის რძეში, რაც ფიზიოლოგიურია და აუცილებელია ჩვილის განვითარებისთვის. ოროტის მჟავა ასევე ბუნებრივად არსებობს რძეში. ლაქტაციის პერიოდში კალციუმის ოროტატის მიღება უსაფრთხოდ ითვლება. მეძუძური ქალის კალციუმის სადღეღამისო მოთხოვნილებაა 1000-1300 მგ (WHO Model List).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე კალციუმის ოროტატი ხელმისაწვდომია შემდეგი ფორმით:
საქართველოში ასევე ხელმისაწვდომია კალციუმის სხვა ფორმები, რომლებიც ალტერნატივად შეიძლება განხილულ იქნას:
კალციუმის ოროტატი ხელმისაწვდომია საქართველოს აფთიაქებში რეცეპტის გარეშე. ფასები და ხელმისაწვდომობა შეიძლება განსხვავდებოდეს რეგიონის მიხედვით. პრეპარატის შეძენამდე რეკომენდებულია ფარმაცევტთან ან ექიმთან კონსულტაცია ოპტიმალური კალციუმის ფორმის შერჩევისთვის.
კალციუმის ოროტატი შეიცავს ოროტის მჟავას (ვიტამინი B13), რომელიც მონაწილეობს ნუკლეოტიდების სინთეზში და ხელს უწყობს ანაბოლურ პროცესებს. კალციუმის კარბონატი შეიცავს ელემენტური კალციუმის ყველაზე მაღალ პროცენტს (40%), მაგრამ მისი შეწოვა დამოკიდებულია კუჭის მჟავიანობაზე. კალციუმის ციტრატი უკეთ შეიწოვება დაბალმჟავიანობის დროს. კალციუმის ოროტატი შეიცავს შედარებით ნაკლებ ელემენტურ კალციუმს (~20%), მაგრამ ოროტის მჟავას დამატებითი მეტაბოლური ეფექტები შეიძლება სასარგებლო იყოს კარდიოლოგიურ პაციენტებში.
კალციუმის ოროტატი ამცირებს ტეტრაციკლინისა და ფტორქინოლონის ჯგუფის ანტიბიოტიკების შეწოვას ქელატური კომპლექსის წარმოქმნის გზით. თუ ანტიბიოტიკის მიღება აუცილებელია, კალციუმის პრეპარატი უნდა მიიღოთ ანტიბიოტიკის მიღებამდე 2 საათით ადრე ან 4-6 საათის შემდეგ. ამოქსიცილინი, აზითრომიცინი და ცეფალოსპორინები ნაკლებად ურთიერთქმედებენ კალციუმთან.
კალციუმის ოროტატის ტიპიური მკურნალობის კურსი შეადგენს 20-30 დღეს. ხანგრძლივი გამოყენება (3 თვეზე მეტი) მოითხოვს კალციუმის დონის პერიოდულ მონიტორინგს სისხლსა და შარდში. ოსტეოპოროზის პროფილაქტიკისთვის კალციუმის ხანგრძლივი მიღება დასაშვებია, მაგრამ რეკომენდებულია ექიმთან რეგულარული კონსულტაცია და ვიტამინ D3-ის თანადროული მიღება (NICE NG136).
კალციუმის ოროტატი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ბავშვებში ექიმის დანიშნულებით, ასაკის შესაბამისი დოზით. 1-5 წლის ასაკში რეკომენდებულია 250 მგ დღეში 2-ჯერ, 5-12 წლის ასაკში — 500 მგ 1-2-ჯერ დღეში. ბავშვის ზრდისა და განვითარებისთვის კალციუმის ადეკვატური მიღება კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, თუმცა ჭარბი დოზირებისგან თავის არიდებაა საჭირო.
დიგოქსინის მიმღებ პაციენტებში კალციუმის ოროტატის მიღება მოითხოვს განსაკუთრებულ სიფრთხილეს, ვინაიდან ჰიპერკალციემია ზრდის დიგოქსინის ტოქსიურობას. თიაზიდური დიურეტიკების (ჰიდროქლორთიაზიდი) თანადროული მიღებისას ასევე იზრდება ჰიპერკალციემიის რისკი. კარდიოლოგიურ პაციენტებში კალციუმის ოროტატის დანიშვნა უნდა მოხდეს მკურნალი ექიმის მეთვალყურეობით, კალციუმის სისხლში დონის რეგულარული კონტროლით (BNF 87).
ოპტიმალური შეწოვისთვის კალციუმის ოროტატი რეკომენდებულია ჭამამდე 1 საათით ადრე ან ჭამიდან 3-4 საათის შემდეგ, ვინაიდან საკვების ზოგიერთი კომპონენტი (ოქსალატები, ფიტატები) ამცირებს კალციუმის შეწოვას. დოზის გაყოფა (500 მგ-ზე მეტის ერთჯერადად არმიღება) ხელს უწყობს უკეთეს ათვისებას, ვინაიდან კალციუმის ნაწლავური შეწოვის სისტემა სატურირდება მაღალი დოზებით.