Bisoprolol · INN
ბისოპროლოლი (Bisoprolol) ხელმისაწვდომია საქართველოში 1 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ბისოპროლოლი არის მაღალსელექციური ბეტა-1-ადრენობლოკატორი, რომელიც გამოიყენება არტერიული ჰიპერტენზიის, სტაბილური სტენოკარდიის და ქრონიკული გულის უკმარისობის სამკურნალოდ. პრეპარატი ამცირებს გულის შეკუმშვის სიხშირეს, სისტოლურ და დიასტოლურ არტერიულ წნევას, ამცირებს მიოკარდიუმის ჟანგბადზე მოთხოვნილებას. ბისოპროლოლი გამოირჩევა ხანგრძლივი მოქმედებით (ნახევარგამოყოფის პერიოდი 10–12 საათი), რაც საშუალებას იძლევა დღეში ერთხელ მიიღოთ. პრეპარატი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ მედიკამენტთა ნუსხაში (WHO Model List) და ფართოდ გამოიყენება კარდიოლოგიურ პრაქტიკაში. საქართველოში ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახით, მათ შორის კონკორი, ბისოგამა და ბისოპროლოლ-ნორმონი.
ბისოპროლოლი (INN: Bisoprolol) არის მესამე თაობის მაღალსელექციური ბეტა-1-ადრენობლოკატორი, რომელიც ეკუთვნის კარდიოვასკულარული ფარმაკოლოგიის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან წამლის კლასს — ბეტა-ადრენობლოკატორებს. პრეპარატი სინთეზირებულია 1978 წელს Merck KGaA-ს (გერმანია) ლაბორატორიაში და სამედიცინო პრაქტიკაში 1986 წლიდან გამოიყენება.
ბეტა-ადრენობლოკატორების კლასი მოიცავს არასელექციურ (პროპრანოლოლი, კარვედილოლი) და სელექციურ (ატენოლოლი, მეტოპროლოლი, ბისოპროლოლი) პრეპარატებს. ბისოპროლოლი გამოირჩევა ბეტა-1/ბეტა-2 სელექციურობის ყველაზე მაღალი კოეფიციენტით (75:1), რაც აკადემიური თვალსაზრისით მას ერთ-ერთ ყველაზე სელექციურ ბეტა-ბლოკატორად აქცევს (BNF 87).
ქიმიურად ბისოპროლოლი წარმოადგენს ფენოქსიეთანოლამინის წარმოებულს, ფორმულით C₁₈H₃₁NO₄. გამოიყენება ფუმარატის მარილის სახით (bisoprolol fumarate). პრეპარატი არ ავლენს შინაგან სიმპათომიმეტიკურ აქტივობას (ISA) და არ გააჩნია მემბრანადამსტაბილიზირებელი თვისებები, რაც მის უსაფრთხოების პროფილს აუმჯობესებს.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია ბისოპროლოლს აუცილებელ მედიკამენტთა ნუსხაში ათავსებს ჰიპერტენზიისა და გულის უკმარისობის სამკურნალოდ (WHO Model List). ევროპის კარდიოლოგთა საზოგადოების (ESC) მითითებებით, ბისოპროლოლი პირველი რიგის პრეპარატია ქრონიკული გულის უკმარისობისა და სტაბილური სტენოკარდიის მკურნალობაში.
ბისოპროლოლის ფარმაკოლოგიური მოქმედება განპირობებულია ბეტა-1-ადრენერგული რეცეპტორების კომპეტიტური, შექცევადი ბლოკირებით. ბეტა-1-ადრენორეცეპტორები უპირატესად ლოკალიზებულია მიოკარდიუმში, სინუსურ და ატრიოვენტრიკულურ (AV) კვანძებში, აგრეთვე თირკმლის იუქსტაგლომერულურ აპარატში.
ბეტა-1-რეცეპტორების ბლოკირებით ბისოპროლოლი:
ბისოპროლოლი ბლოკავს ბეტა-1-რეცეპტორებს თირკმლის იუქსტაგლომერულურ უჯრედებში, რაც იწვევს რენინის სეკრეციის დათრგუნვას. შედეგად მცირდება ანგიოტენზინ II-ის და ალდოსტერონის წარმოქმნა, რაც ხელს უწყობს არტერიული წნევის შემცირებას და ნატრიუმ-წყლის რეტენციის დაქვეითებას (EMA SmPC).
ბისოპროლოლის ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი მრავალფაქტორულია:
თერაპიულ დოზებში ბისოპროლოლი პრაქტიკულად არ ბლოკავს ბეტა-2-რეცეპტორებს ბრონქებსა და სისხლძარღვებში, რაც ამცირებს ბრონქოსპაზმის, პერიფერიული ვაზოკონსტრიქციისა და ჰიპოგლიკემიის მასკირების რისკს. თუმცა, მაღალ დოზებში სელექციურობა მცირდება და ბეტა-2-ბლოკადა შესაძლოა კლინიკურად მნიშვნელოვანი გახდეს (BNF 87).
ბისოპროლოლი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების სამკურნალოდ:
ბისოპროლოლი ერთ-ერთ პირველი რიგის პრეპარატს წარმოადგენს არტერიული ჰიპერტენზიის მკურნალობაში. NICE-ის რეკომენდაციების მიხედვით (NICE NG136), ბეტა-ბლოკატორები შეიძლება გამოყენებულ იქნას მეოთხე საფეხურის ანტიჰიპერტენზიულ თერაპიაში ან ადრეულ ეტაპზე — სიმპათიკური ჰიპერტონუსის, ტაქიკარდიის ან თანმხლები სტენოკარდიის არსებობისას.
სტაბილური სტენოკარდიის მკურნალობაში ბისოპროლოლი პირველი რიგის პრეპარატია. ჩსს-ის შემცირებით იზრდება დიასტოლის ხანგრძლივობა, უმჯობესდება კორონარული პერფუზია და მცირდება მიოკარდიუმის ჟანგბადზე მოთხოვნილება. სამიზნე ჩსს მოსვენებულ მდგომარეობაში 55–60 დარტყმა/წუთში (ESC 2019 Guidelines).
ბისოპროლოლი ერთ-ერთი სამი ბეტა-ბლოკატორიდანაა (კარვედილოლი, მეტოპროლოლ სუქცინატი, ბისოპროლოლი), რომელთა ეფექტურობა დადასტურებულია ქრონიკული გულის უკმარისობის მკურნალობაში სიკვდილიანობის შემცირების თვალსაზრისით. CIBIS-II კვლევამ აჩვენა სიკვდილიანობის 34%-იანი შემცირება ბისოპროლოლის ჯგუფში პლაცებოსთან შედარებით (EMA SmPC). გამოიყენება NYHA II–IV ფუნქციური კლასის გულის უკმარისობისას, აფე-ინჰიბიტორთან და დიურეტიკთან კომბინაციაში.
მოზრდილებში:
გულის უკმარისობისას ბისოპროლოლის დოზირება მოითხოვს ფრთხილად, ეტაპობრივ ტიტრაციას:
| ტიტრაციის ეტაპი | დოზა | ხანგრძლივობა | |---|---|---| | 1-ლი კვირა | 1,25 მგ × 1 | 1 კვირა | | 2-ე კვირა | 2,5 მგ × 1 | 1 კვირა | | 3-ე კვირა | 3,75 მგ × 1 | 1 კვირა | | 4–7-ე კვირა | 5 მგ × 1 | 4 კვირა | | 8–11-ე კვირა | 7,5 მგ × 1 | 4 კვირა | | 12-ე კვირიდან | 10 მგ × 1 | მუდმივი |
სამიზნე დოზა: 10 მგ/დღეში. ყოველი ეტაპის გაზრდა შესაძლებელია მხოლოდ წინა დოზის კარგი ამტანობის შემთხვევაში. აუცილებელია არტერიული წნევის, ჩსს-ისა და გულის უკმარისობის სიმპტომების მონიტორინგი (BNF 87).
18 წლამდე ასაკის პაციენტებში ბისოპროლოლის ეფექტურობა და უსაფრთხოება სათანადოდ არ არის შესწავლილი, ამიტომ პედიატრიულ პრაქტიკაში არ არის რეკომენდებული.
ბისოპროლოლის მოულოდნელი, უეცარი შეწყვეტა დაუშვებელია — აუცილებელია თანდათანობითი მოხსნა 1–2 კვირის განმავლობაში, წინააღმდეგ შემთხვევაში შესაძლებელია „მოხსნის სინდრომი" (rebound tachycardia, ანგინოზური შეტევები).
ბისოპროლოლი პერორალური მიღების შემდეგ თითქმის სრულად (≥90%) შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 90%-ს, რაც „პირველი გავლის" ეფექტის მინიმალურობას მოწმობს. საკვების მიღება არ მოქმედებს ბიოშეღწევადობაზე. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 2–3 საათში (Tmax) (EMA SmPC).
პლაზმის ცილებთან შეკავშირება შეადგენს დაახლოებით 30%-ს. განაწილების მოცულობა — 3,5 ლ/კგ, რაც მიუთითებს ქსოვილებში კარგ განაწილებაზე. ბისოპროლოლი ზომიერად ლიპოფილურია, რაც განაპირობებს მის ხანგრძლივ მოქმედებას.
ბისოპროლოლი მეტაბოლიზდება ღვიძლში CYP3A4 და CYP2D6 ფერმენტული სისტემებით. მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია. მნიშვნელოვანია, რომ ბისოპროლოლს გააჩნია ორმაგი (ჰეპატო-რენალური) ელიმინაციის გზა.
დოზის 50% გამოიყოფა თირკმლებით უცვლელი სახით, 50% — ღვიძლით მეტაბოლიტების სახით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს 10–12 საათს, რაც უზრუნველყოფს 24-საათიან ეფექტს და საშუალებას იძლევა პრეპარატი დღეში ერთხელ მიიღოთ. მოხუც პაციენტებში ნახევარგამოყოფის პერიოდის მნიშვნელოვანი ცვლილება არ აღინიშნება.
ბეტა-ბლოკატორებს, მათ შორის ბისოპროლოლს, შეუძლიათ ჰიპოგლიკემიის სიმპტომების (ტაქიკარდია, ტრემორი) მასკირება შაქრიანი დიაბეტის მქონე პაციენტებში, ამიტომ ამ ჯგუფის პაციენტებში საჭიროა გლიკემიის რეგულარული მონიტორინგი (BNF 87).
ბისოპროლოლმა შესაძლებელია გაამწვავოს პერიფერიული არტერიული მიმოქცევის დარღვევა (რეინოს ფენომენი, პერიფერიული არტერიოპათია).
ბისოპროლოლი მიეკუთვნება FDA-ს C კატეგორიას ორსულობის პირველ ტრიმესტრში და D კატეგორიას მეორე-მესამე ტრიმესტრში. ბეტა-ბლოკატორებმა შეიძლება გამოიწვიონ პლაცენტარული სისხლმიმოქცევის შემცირება, ნაყოფის ბრადიკარდია, ჰიპოგლიკემია და ზრდის შეფერხება.
ორსულობის პერიოდში ბისოპროლოლი გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დედისთვის მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება ნაყოფისთვის პოტენციურ რისკს. ორსულობის პერიოდში არტერიული ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ უფრო უპირატესია ლაბეტალოლი ან მეთილდოპა (NICE NG133).
მშობიარობამდე 48–72 საათით ადრე რეკომენდებულია ბისოპროლოლის შეწყვეტა ახალშობილის ბრადიკარდიისა და ჰიპოგლიკემიის პრევენციისთვის. ახალშობილს ესაჭიროება 48–72 საათის მონიტორინგი.
ბისოპროლოლი გამოიყოფა დედის რძეში. ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენება არ არის რეკომენდებული ან მოითხოვს ძუძუთი კვების შეწყვეტას (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ბისოპროლოლი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდული დასახელებებით:
ბისოპროლოლის ეფექტი იწყება მიღებიდან 1–2 საათში, მაქსიმალური ეფექტი მიიღწევა 3–4 საათში. სრული ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი ჩვეულებრივ ვითარდება რეგულარული მიღების 1–2 კვირის შემდეგ. გულის უკმარისობისას კლინიკური ეფექტის სრულად შეფასებისთვის საჭიროა 2–3 თვიანი მკურნალობა.
არა, ბისოპროლოლის უეცარი შეწყვეტა კატეგორიულად არ არის რეკომენდებული. ეს შეიძლება გამოიწვიოს „მოხსნის სინდრომი" — ტაქიკარდია, არითმია, სტენოკარდიის გამწვავება, არტერიული წნევის მკვეთრი მომატება და, იშვიათ შემთხვევებში, მიოკარდიუმის ინფარქტიც კი. დოზა უნდა შემცირდეს თანდათანობით, 1–2 კვირის განმავლობაში (BNF 87).
ბისოპროლოლი მაღალსელექციური ბეტა-1-ბლოკატორია, თუმცა მძიმე ბრონქული ასთმის დროს კონტრაინდიცირებულია. მსუბუქი-საშუალო ასთმის ან COPD-ის შემთხვევაში შესაძლებელია გამოყენება უკიდურესი სიფრთხილით, მინიმალური დოზით და ბრონქოდილატატორის თანდართვით, თუმცა ამ შემთხვევაშიც კარდიოსელექციური ბეტა-ბლოკატორი უნდა გამოიყენოს ექიმის მკაცრი მეთვალყურეობით (NICE NG80).
ალკოჰოლი აძლიერებს ბისოპროლოლის ჰიპოტენზიურ ეფექტს, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს თავბრუსხვევა, სისუსტე ან გულყრა. ბისოპროლოლის მიღების პერიოდში ალკოჰოლის მოხმარება მინიმუმამდე უნდა შემცირდეს ან სრულად აიცილოთ თავი.
არა, ბისოპროლოლს წონის შემცირების ეფექტი არ გააჩნია. პირიქით, ბეტა-ბლოკატორები ზოგჯერ ასოცირებულია მცირე წონის მომატებასთან (1–2 კგ), რაც მეტაბოლური სიჩქარის შემცირებას და ფიზიკური აქტივობისადმი ამტანობის დაქვეითებას უკავშირდება.
ბისოპროლოლი ჩვეულებრივ მიიღება დილით, საუზმის წინ ან საუზმის დროს, ერთი ჭიქა წყლით. თუმცა, ექიმის რეკომენდაციით შესაძლებელია სხვა დროსაც მიღება. მთავარია ყოველდღე ერთსა და იმავე დროს მიიღოთ პრეპარატი 24-საათიანი ეფექტის უზრუნველსაყოფად.