Bisacodyl · INN
Bisacodyl (Bisacodyl) ხელმისაწვდომია საქართველოში 5 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ბისაკოდილი (Bisacodyl) არის სტიმულაციური საფაღარათო პრეპარატი, რომელიც გამოიყენება ყაბზობის სიმპტომატური მკურნალობისა და ნაწლავის მომზადებისთვის ენდოსკოპიური ან ქირურგიული პროცედურების წინ. პრეპარატი მოქმედებს მსხვილი ნაწლავის ლორწოვანზე, ასტიმულირებს პერისტალტიკას და ზრდის წყლის სეკრეციას ნაწლავის სანათურში. ხელმისაწვდომია ტაბლეტებისა (5 მგ) და რექტალური სუპოზიტორიების (10 მგ) სახით. ორალური მიღებისას ეფექტი ვლინდება 6-12 საათში, რექტალურად — 15-60 წუთში. პრეპარატი შედის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი წამლების ნუსხაში (WHO Model List). საქართველოში ხელმისაწვდომია ბრენდის სახელწოდებით ბისაკოდილი. მოკლევადიანი გამოყენება უსაფრთხოდ ითვლება, თუმცა ხანგრძლივი მიღება არ არის რეკომენდებული ელექტროლიტური დარღვევების და ნაწლავის ატონიის რისკის გამო.
ბისაკოდილი (INN: Bisacodyl) არის სტიმულაციური (კონტაქტური) საფაღარათო პრეპარატი, რომელიც მიეკუთვნება დიფენილმეთანის წარმოებულთა ჯგუფს. ქიმიურად წარმოადგენს 4,4'-(პირიდინ-2-ილმეთილენ)დიფენილ დიაცეტატს. პრეპარატი პირველად სინთეზირებული იქნა 1953 წელს გერმანიაში, Ciba-Geigy-ის ლაბორატორიაში, და სწრაფად გახდა ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებული საფაღარათო საშუალება მსოფლიოში.
ATC კლასიფიკაციით ბისაკოდილი მიეკუთვნება A06AB02 ჯგუფს — კონტაქტური საფაღარათოები. ის შედის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ძირითადი წამლების ნუსხაში (WHO Model List), რაც მის მნიშვნელობას ხაზს უსვამს გლობალურ ჯანდაცვაში.
ბისაკოდილი ხელმისაწვდომია რამდენიმე სამკურნალო ფორმით:
პრეპარატი გაიცემა რეცეპტის გარეშე (OTC) და წარმოადგენს პირველი რიგის არჩევანს მოკლევადიანი ყაბზობის მართვისთვის, როდესაც ცხოვრების წესის ცვლილებები და ბალასტოვანი ნივთიერებების მიღება არასაკმარისი აღმოჩნდა (BNF 87). ასევე ფართოდ გამოიყენება კოლონოსკოპიის წინ ნაწლავის მომზადების პროტოკოლებში.
ბისაკოდილი წარმოადგენს პროდრაგს, რომელიც ნაწლავურ ეპითელიუმში და ნაწლავური ბაქტერიული ესთერაზების მოქმედებით ჰიდროლიზდება აქტიურ მეტაბოლიტად — ბის-(პ-ჰიდროქსიფენილ)-პირიდინ-2-ილმეთანად (BHPM), რომელიც ასევე ცნობილია სახელწოდებით „დეაცეტილბისაკოდილი". სწორედ ეს მეტაბოლიტი პასუხისმგებელია პრეპარატის ფარმაკოლოგიურ ეფექტებზე (EMA SmPC).
BHPM-ის მოქმედების მექანიზმი მოიცავს ორ ძირითად კომპონენტს:
აქტიური მეტაბოლიტი მოქმედებს მსხვილი ნაწლავის ენტეროციტებზე და ააქტივებს ქლორიდის იონების სეკრეციას ნაწლავის სანათურში. ეს პროცესი ხორციელდება პროსტაგლანდინ E₂-ის (PGE₂) და ციკლური ადენოზინმონოფოსფატის (cAMP) გზის აქტივაციით. წყლისა და ელექტროლიტების (Na⁺, K⁺, Cl⁻) სეკრეცია ნაწლავის სანათურში იზრდება, რაც ზრდის ფეკალური მასების მოცულობას და არბილებს მათ კონსისტენციას. ამავდროულად ინჰიბირდება წყლის რეაბსორბცია კოლონიდან.
ბისაკოდილი უშუალოდ ასტიმულირებს მსხვილი ნაწლავის ქველორწოვანა ნერვულ წნულს (მეისნერის წნული) და კუნთშუა ნერვულ წნულს (აუერბახის წნული). ეს იწვევს მსხვილი ნაწლავის გლუვი კუნთოვნობის ტონუსისა და პროპულსიური პერისტალტიკის გაძლიერებას. პერისტალტიკური ტალღების სიხშირე და ამპლიტუდა იზრდება, რაც აჩქარებს ნაწლავური ტრანზიტის დროს.
ბოლო წლებში ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ BHPM ასევე აინჰიბირებს აქუაპორინ-3 (AQP-3) წყლის არხებს კოლონის ეპითელიალურ უჯრედებში, რაც ამცირებს წყლის რეაბსორბციას და ხელს უწყობს ფეკალური მასების გამეტანებას.
მნიშვნელოვანია, რომ ბისაკოდილი სელექტიურად მოქმედებს მსხვილ ნაწლავზე და პრაქტიკულად არ ახდენს გავლენას წვრილი ნაწლავის მოტორულ აქტივობასა და საჭმლის მონელებაზე.
ბისაკოდილი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების დროს:
პრეპარატის ძირითადი ჩვენებაა სიმპტომატური ყაბზობის მოკლევადიანი მკურნალობა, როდესაც არამედიკამენტოზური მიდგომები (დიეტაში ბოჭკოვანი ნივთიერებების გაზრდა, ადეკვატური ჰიდრატაცია, ფიზიკური აქტივობა) არასაკმარისი აღმოჩნდა (BNF 87). NICE-ის რეკომენდაციებით, სტიმულაციური საფაღარათოები, მათ შორის ბისაკოდილი, მეორე რიგის არჩევანია ოსმოტიკური საფაღარათოების შემდეგ (NICE CG99).
ოპიოიდური ანალგეზიით გამოწვეული ყაბზობის სამკურნალოდ ბისაკოდილი ხშირად გამოიყენება როგორც დამხმარე საშუალება, თუმცა პირველი რიგის პრეპარატად განიხილება ოსმოტიკური საფაღარათოები (NICE NG136).
ბისაკოდილი ფართოდ გამოიყენება კოლონოსკოპიის, რადიოლოგიური გამოკვლევების და მუცლის ქირურგიული ჩარევების წინ ნაწლავის გასუფთავებისთვის. ამ მიზნით ის ჩვეულებრივ კომბინირდება პოლიეთილენგლიკოლის (PEG) შემცველ ხსნარებთან (ESGE Guidelines).
ზურგის ტვინის დაზიანების, მულტიპლექს სკლეროზის ან სხვა ნევროლოგიური დაავადებების დროს განვითარებული ნეიროგენური ნაწლავის მართვისთვის ბისაკოდილის სუპოზიტორიები წარმოადგენს რუტინული ნაწლავის პროგრამის ნაწილს.
ქირურგიული ჩარევების შემდეგ, განსაკუთრებით იმ შემთხვევებში, როდესაც პაციენტს ოპიოიდური ანალგეზია ეთვისება ან იძულებული იმყოფება ხანგრძლივ ტყვეობაში, ბისაკოდილი გამოიყენება ყაბზობის პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის.
თუმცა ხანგრძლივი გამოყენება ზოგადად არ არის რეკომენდებული, კონტროლირებულ კვლევებში ნაჩვენებია ბისაკოდილის ეფექტიანობა და უსაფრთხოება ქრონიკული ფუნქციური ყაბზობის დროს 4 კვირამდე ხანგრძლივობით (Kamm et al., 2011).
ორალურად (ნაწლავგარსიანი ტაბლეტები):
რექტალურად (სუპოზიტორიები):
ორალურად:
რექტალურად:
ბისაკოდილი არ არის რეკომენდებული 4 წლამდე ასაკის ბავშვებში (BNF 87).
დოზის კორექცია არ არის საჭირო, რადგან პრეპარატი მინიმალურად აბსორბირდება სისტემურ სისხლმიმოქცევაში.
დოზის კორექცია ჩვეულებრივ არ არის საჭირო, თუმცა მძიმე ღვიძლის უკმარისობის დროს სიფრთხილეა საჭირო.
ბისაკოდილი ორალური მიღებისას აბსორბირდება მინიმალურად სისტემურ სისხლმიმოქცევაში. ნაწლავგარსიანი ტაბლეტიდან პრეპარატი გამოთავისუფლდება pH ≥ 6-ის პირობებში, ანუ წვრილი ნაწლავის დისტალურ ნაწილში. აბსორბირებული ნაწილი (≈5%) სწრაფად გადის „პირველი გავლის" მეტაბოლიზმს ღვიძლში.
სისტემურად აბსორბირებული ბისაკოდილი ნაწილობრივ უკავშირდება პლაზმის ცილებს. განაწილების მოცულობის შესახებ ზუსტი მონაცემები შეზღუდულია, რადგან პრეპარატის ფარმაკოლოგიური ეფექტი ძირითადად ადგილობრივია.
ბისაკოდილი წარმოადგენს პროდრაგს. მისი აქტივაცია ხდება ორეტაპიანი პროცესით:
პრეპარატის აქტიური მეტაბოლიტი გამოიყოფა ძირითადად განავალთან ერთად. სისტემურად აბსორბირებული ნაწილი ექსკრეტირდება თირკმელებით გლუკურონიდის სახით, ასევე ნაწილობრივ ნაღველით (ენტეროჰეპატური რეცირკულაცია).
| პარამეტრი | მნიშვნელობა | |---|---| | მოქმედების დაწყება (ორალურად) | 6-12 საათი | | მოქმედების დაწყება (რექტალურად) | 15-60 წუთი | | ნახევარდაშლის პერიოდი (BHPM) | ~16 საათი | | ბიოხელმისაწვდომობა | <5% (სისტემური) | | ელიმინაციის გზა | ფეკალური + რენალური |
ბისაკოდილის ხანგრძლივმა და ჭარბმა გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს:
(BNF 87; EMA SmPC)
ანტაციდები და პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორები: ანტაციდების (ალუმინის ჰიდროქსიდი, მაგნიუმის ჰიდროქსიდი), H₂-ბლოკატორებისა და კუჭის pH-ს მომაწესრიგებელი სხვა პრეპარატების ერთდროული მიღება იწვევს ბისაკოდილის ნაწლავგარსიანი საფარის ნაადრევ დაშლას, რაც იწვევს კუჭის ლორწოვანის გაღიზიანებას, დისპეფსიას და ეფექტიანობის დაქვეითებას. ბისაკოდილის მიღებამდე ან მის შემდეგ 1 საათის განმავლობაში ანტაციდების მიღება არ არის რეკომენდებული (EMA SmPC).
რძე და რძის პროდუქტები: რძის ტუტე pH ასევე იწვევს ნაწლავგარსიანი საფარის ნაადრევ დაშლას. ტაბლეტები არ უნდა მიიღოთ რძესთან ერთად.
დიურეტიკები და კორტიკოსტეროიდები: ბისაკოდილის ხანგრძლივმა გამოყენებამ შეიძლება გაამწვავოს ჰიპოკალიემია, განსაკუთრებით დიურეტიკების (ფუროსემიდი, ჰიდროქლორთიაზიდი) ან კორტიკოსტეროიდების ერთდროული გამოყენების ფონზე.
გულის გლიკოზიდები (დიგოქსინი): ჰიპოკალიემია, რომელიც შეიძლება გამოწვეულ იქნეს ბისაკოდილის ხანგრძლივი გამოყენებით, ზრდის დიგოქსინის ტოქსიკურობის რისკს — არითმიები, გულისრევა, მხედველობის დარღვევა (BNF 87).
ანტიარითმული პრეპარატები: ჰიპოკალიემიამ შეიძლება გაზარდოს QT ინტერვალის გახანგრძლივების რისკი ანტიარითმიული პრეპარატების (ამიოდარონი, სოტალოლი) ერთდროული გამოყენებისას.
სხვა საფაღარათო პრეპარატები: ორი ან მეტი საფაღარათოს ერთდროული გამოყენება ზრდის დეჰიდრატაციისა და ელექტროლიტური დისბალანსის რისკს.
ბისაკოდილი FDA-ის კატეგორიის მიხედვით მიეკუთვნებოდა C კატეგორიას. სისტემური აბსორბცია მინიმალურია (<5%), და ცხოველებზე ჩატარებული კვლევები არ აჩვენებს ტერატოგენურ ეფექტს. თუმცა ადამიანებში კონტროლირებული კვლევები არ ჩატარებულა.
EMA-ს SmPC-ის მიხედვით, ბისაკოდილი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ორსულობის ყველა ტრიმესტრში, თუ ცხოვრების წესის ცვლილებები და ბალასტოვანი ნივთიერებების მიღება არასაკმარისია. ამის მიუხედავად, რეკომენდებულია მისი გამოყენება მხოლოდ მოკლე კურსით და ექიმის მეთვალყურეობით.
ორსულებისთვის პირველი რიგის არჩევანია ლაქტულოზა და მაკროგოლი (BNF 87).
კვლევებმა აჩვენა, რომ ბისაკოდილის აქტიური მეტაბოლიტი (BHPM) არ გადადის დედის რძეში კლინიკურად მნიშვნელოვანი რაოდენობით. პრეპარატი თავსებადია ძუძუთი კვებასთან (BNF 87; LactMed). ლაქტაციის პერიოდში ბისაკოდილის გამოყენება უსაფრთხოდ ითვლება, ჩვილში საფაღარათო ეფექტი არ ფიქსირდება.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ბისაკოდილი ხელმისაწვდომია შემდეგი სახელწოდებით:
პრეპარატი ხელმისაწვდომია საქართველოს უმრავლეს აფთიაქებში და წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ხელმისაწვდომ საფაღარათო საშუალებას ფასის თვალსაზრისით. რექტალური სუპოზიტორიების ხელმისაწვდომობა პერიოდულად შეიძლება იცვლებოდეს.
ტაბლეტის მიღების შემდეგ ეფექტი ჩვეულებრივ ვლინდება 6-12 საათში, ამიტომ რეკომენდებულია მისი მიღება ძილის წინ — ნაწლავის მოქმედება დილით იქნება მოსალოდნელი. რექტალური სუპოზიტორიის ჩადებისას ეფექტი ბევრად უფრო სწრაფია — 15-60 წუთში. სუპოზიტორია უნდა დარჩეს რექტუმში 15-20 წუთი ეფექტის მისაღწევად.
ბისაკოდილი განკუთვნილია მოკლევადიანი გამოყენებისთვის (5-7 დღემდე ექიმის კონსულტაციის გარეშე). ხანგრძლივმა გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს ელექტროლიტური დისბალანსი (განსაკუთრებით ჰიპოკალიემია), ნაწლავის ტონუსის დაქვეითება და საფაღარათოზე დამოკიდებულება. თუ ყაბზობა ერთ კვირაზე მეტ ხანს გრძელდება, მიმართეთ ექიმს მიზეზის დადგენისა და მკურნალობის კორექციისთვის (BNF 87).
ბისაკოდილი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ორსულობის პერიოდში, თუმცა ის პირველი რიგის არჩევანი არ არის. ორსულებისთვის უპირატესობა ენიჭება ლაქტულოზას ან მაკროგოლს. ბისაკოდილი მხოლოდ მოკლე კურსით და ექიმის რეკომენდაციით უნდა იქნეს მიღებული. ხანგრძლივი გამოყენება არ არის რეკომენდებული დეჰიდრატაციისა და ელექტროლიტური დარღვევების რისკის გამო.
რძე ტუტე რეაქციის მქონე სასმელია, რომელიც ზრდის კუჭის pH-ს. ბისაკოდილის ტაბლეტებს აქვს ნაწლავგარსიანი საფარი, რომელიც დაცულია მჟავე კუჭის გარემოში და იშლება მხოლოდ ნაწლავში (pH ≥ 6). რძის ან ანტაციდების ერთდროულ მიღებისას კუჭის pH იზრდება, საფარი ნაადრევად იშლება, რაც იწვევს კუჭის ლორწოვანის გაღიზიანებას, ტკივილს, გულისრევას და პრეპარატის ეფექტიანობის დაქვეითებას.
არა. ბისაკოდილი არ ახდენს გავლენას კალორიების აბსორბციაზე, რადგან საკვები ნივთიერებების ათვისება ხდება წვრილ ნაწლავში, ხოლო ბისაკოდილი მოქმედებს მხოლოდ მსხვილ ნაწლავზე. საფაღარათოების გამოყენება წონის კლების მიზნით საშიშია და შეიძლება გამოიწვიოს მძიმე დეჰიდრატაცია, ელექტროლიტური დისბალანსი, კარდიოვასკულარული გართულებები და კვების აშლილობა. თუ წონის კლების საჭიროება გაქვთ, მიმართეთ ექიმს ადეკვატური რჩევისთვის.
ძირითადი განსხვავება მოქმედების სიჩქარეშია: ტაბლეტები მოქმედებს 6-12 საათში და განკუთვნილია ღამით მისაღებად, რათა დილით მოხდეს დეფეკაცია; სუპოზიტორიები მოქმედებს 15-60 წუთში და გამოიყენება მაშინ, როდესაც სწრაფი ეფექტია საჭირო. სუპოზიტორიები ხშირად უპირატესია ნეიროგენური ნაწლავის მართვისას ან როდესაც ორალური მიღება ვერ ხერხდება.