Betahistine · INN
ბეტაჰისტინი (Betahistine) ხელმისაწვდომია საქართველოში 8 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ბეტასერკი 16მგ #30ტ(თურქ)
OTCბეტასერკი 16მგ #30ტ(თურქ) · 16 mg · tablets
ბეტასერკი 16მგ #30ტ(საფ)
OTCბეტასერკი 16მგ #30ტ(საფ) · 16 mg · tablets
ბეტასერკი 24მგ #20ტ(თურქ)
OTCბეტასერკი 24მგ #20ტ(თურქ) · 24 mg · tablets
ბეტასერკი 24მგ #60ტ(ამერ)
OTCბეტასერკი 24მგ #60ტ(ამერ) · 24 mg · tablets
ბეტასერკი 8მგ #30ტ(ამერ)
OTCბეტასერკი 8მგ #30ტ(ამერ) · 8 mg · tablets
ბეტასერკი 8მგ 30 ტაბლეტი
OTCბეტასერკი 8მგ 30 ტაბლეტი · 8 mg · tablets
ბეტაჰისტინი
OTCBetahistine · 16 mg · tablets
ბეტაჰისტინი MCC 24მგ #60ტ
OTCბეტაჰისტინი MCC 24მგ #60ტ · 24 mg · tablets
ბეტაჰისტინი (Betahistine) არის ჰისტამინის სტრუქტურული ანალოგი, რომელიც გამოიყენება მენიერის დაავადების და ვესტიბულური წარმოშობის თავბრუსხვევის სამკურნალოდ. პრეპარატი მოქმედებს შიდა ყურის მიკროცირკულაციის გაუმჯობესების გზით — H1-რეცეპტორების აგონისტი და H3-რეცეპტორების ანტაგონისტია. ბეტაჰისტინი ამცირებს ვერტიგოს შეტევების სიხშირეს, ინტენსივობას და ხანგრძლივობას, აგრეთვე აუმჯობესებს სმენას და ამცირებს ტინიტუსს (ყურში ზუზუნს). პრეპარატი ხელმისაწვდომია ტაბლეტის ფორმით 8 მგ, 16 მგ და 24 მგ დოზებით. მიღება ხდება პერორალურად, საჭმლის მიღებისას. ძირითადი გვერდითი ეფექტებია გასტროინტესტინური ჩივილები: გულისრევა, დისპეფსია და თავის ტკივილი. პრეპარატი უკუნაჩვენებია ფეოქრომოციტომისა და აქტიური პეპტიური წყლულის დროს. საქართველოში ხელმისაწვდომია როგორც ორიგინალი (ბეტასერკი), ასევე გენერიკული ბრენდები (BNF 87).
ბეტაჰისტინი (INN: Betahistine) არის ჰისტამინის სტრუქტურული ანალოგი, რომელიც მიეკუთვნება ანტივერტიგინოზული (თავბრუსხვევის საწინააღმდეგო) პრეპარატების ჯგუფს. ATC კლასიფიკაციით კოდია N07CA01. პრეპარატი სინთეზირებული იქნა XX საუკუნის 60-იან წლებში და თავდაპირველად გამოიყენებოდა მენიერის სინდრომის სიმპტომური მკურნალობისთვის.
ქიმიურად ბეტაჰისტინი წარმოადგენს 2-[2-(მეთილამინო)ეთილ]პირიდინს და ჩვეულებრივ გამოიყენება დიჰიდროქლორიდის მარილის სახით. პრეპარატი მოქმედებს ჰისტამინის H1 და H3 რეცეპტორებზე, რაც განაპირობებს მის თერაპიულ ეფექტს შიდა ყურის ვასკულარიზაციაზე (EMA SmPC).
ჰისტორიულად, ბეტაჰისტინი პირველად დაინერგა ევროპაში 1970-იან წლებში, ხოლო შემდგომ ფართოდ გავრცელდა მთელ მსოფლიოში, განსაკუთრებით ვესტიბულური პათოლოგიის მკურნალობაში. ამერიკის შეერთებულ შტატებში FDA-ს მიერ არ არის დამტკიცებული, თუმცა ევროპის უმეტეს ქვეყნებში, მათ შორის საქართველოში, ფართოდ გამოიყენება. WHO-ს ეფექტურ მედიკამენტთა ჩამონათვალში ბეტაჰისტინი შეტანილია როგორც ვერტიგოს მკურნალობის ძირითადი საშუალება.
პრეპარატის ფარმაკოლოგიური პროფილი უნიკალურია იმით, რომ ერთდროულად არის ნაწილობრივი აგონისტი ერთ რეცეპტორზე და ანტაგონისტი — მეორეზე, რაც უზრუნველყოფს კომპლექსურ მოქმედებას ვესტიბულურ სისტემაზე (BNF 87).
ბეტაჰისტინის მოქმედების მექანიზმი მოიცავს ჰისტამინის რეცეპტორების ორ ქვეტიპზე ზემოქმედებას:
ბეტაჰისტინი ფუნქციონირებს როგორც ჰისტამინის H1-რეცეპტორების ნაწილობრივი (პარციალური) აგონისტი. ეს რეცეპტორები ლოკალიზებულია შიდა ყურის სისხლძარღვთა გლუვ კუნთოვან უჯრედებში. H1-რეცეპტორების გააქტიურება იწვევს შიდა ყურის პრეკაპილარული სფინქტერების რელაქსაციას, რაც ზრდის კოქლეარულ (ლოკოკინას) და ვესტიბულურ სისხლის მიმოქცევას. ეს მექანიზმი ხელს უწყობს ენდოლიმფური ჰიდროფსის (წნევის) ნორმალიზებას, რომელიც მენიერის დაავადების პათოგენეზის ცენტრალური რგოლია (EMA SmPC).
ბეტაჰისტინის კლინიკურად ყველაზე მნიშვნელოვანი მექანიზმი არის H3-რეცეპტორების ანტაგონიზმი (ინვერსიული აგონიზმი). H3-რეცეპტორები არის პრესინაფსური ავტორეცეპტორები, რომლებიც ჰისტამინერგული ნეირონების ნერვულ ტერმინალებში მდებარეობს. ნორმაში ამ რეცეპტორების გააქტიურება ახდენს ჰისტამინის გამოთავისუფლების ინჰიბიციას (უკუკავშირის მექანიზმი). ბეტაჰისტინი, როგორც H3-ანტაგონისტი, ბლოკავს ამ ინჰიბიტორულ ეფექტს და შედეგად ზრდის ენდოგენური ჰისტამინის სინთეზს და გამოთავისუფლებას ტვინის ღეროს ვესტიბულურ ბირთვებში.
H3-ანტაგონიზმის შედეგად გაზრდილი ჰისტამინის დონე ვესტიბულურ ბირთვებში ხელს უწყობს ვესტიბულური კომპენსაციის პროცესს — ტვინის უნარს ადაპტირდეს ვესტიბულურ დისბალანსთან. ეს მექანიზმი განმარტავს, რატომ ამცირებს ბეტაჰისტინი ვერტიგოს შეტევების სიხშირეს დროთა განმავლობაში.
H3-რეცეპტორები ასევე არიან ჰეტეროცეპტორები სხვა ნეირონებზე, რომლებიც არეგულირებენ სეროტონინის, ნორეპინეფრინის და აცეტილქოლინის გამოთავისუფლებას. ბეტაჰისტინის მიერ ამ რეცეპტორების ბლოკადა ხელს უწყობს ვესტიბულური სისტემის ნეიროტრანსმისიის მოდულაციას და ვერტიგოს სიმპტომების შემცირებას (BNF 87).
ბეტაჰისტინი ინიშნება შემდეგი მდგომარეობების სამკურნალოდ:
ძირითადი ჩვენება არის მენიერის დაავადება — იდიოპათიური ენდოლიმფური ჰიდროფსი, რომელიც ხასიათდება სამი კლასიკური სიმპტომით: ეპიზოდური ვერტიგო (ბრუნვითი თავბრუსხვევა), სენსორინევრალური სმენის დაკარგვა და ტინიტუსი (ყურში ზუზუნი). ბეტაჰისტინი ამცირებს ვერტიგოს შეტევების სიხშირეს და სიმძიმეს, ხელს უწყობს სმენის ფუნქციის სტაბილიზაციას და ტინიტუსის შემცირებას. პრეპარატი ხშირად ინიშნება ხანგრძლივი მკურნალობის სახით — რამდენიმე თვიდან წლამდე (NICE NG136, EMA SmPC).
ბეტაჰისტინი ეფექტურია ვესტიბულური წარმოშობის თავბრუსხვევის სამკურნალოდ, მიუხედავად მისი ეტიოლოგიისა. ეს მოიცავს:
პრეპარატი გამოიყენება ვესტიბულური სინდრომის სიმპტომური მკურნალობისთვის, რომელიც ვლინდება:
სხვადასხვა წარმოშობის კოქლეო-ვესტიბულური დისფუნქციების დროს, რომლებიც ვლინდება სმენის დაქვეითებით და თავბრუსხვევით, ბეტაჰისტინი შეიძლება ინიშნოს როგორც სიმპტომური თერაპიის კომპონენტი (BNF 87).
ბეტაჰისტინი ინიშნება მხოლოდ მოზრდილებში. სტანდარტული დოზირების სქემა:
ტაბლეტები მიიღება საჭმლის მიღების დროს ან მის შემდეგ, მთლიანად, საკმარისი რაოდენობის წყლით. საჭმელთან ერთად მიღება ამცირებს გასტროინტესტინური გვერდითი ეფექტების რისკს (EMA SmPC).
კლინიკური პასუხი ჩვეულებრივ ვითარდება 2–4 კვირის შემდეგ, თუმცა ოპტიმალური ეფექტისთვის შეიძლება საჭირო იყოს 2–3 თვის მკურნალობა. მენიერის დაავადების დროს მკურნალობა ხშირად ხანგრძლივია — 6–12 თვე ან მეტი, ექიმის დანიშნულების შესაბამისად (BNF 87).
ხანდაზმულ პაციენტებში (>65 წელი) დოზის კორექცია ჩვეულებრივ არ არის საჭირო, თუმცა რეკომენდებულია მინიმალური ეფექტური დოზით მკურნალობის დაწყება.
თირკმლის უკმარისობის დროს, ვინაიდან პრეპარატი ძირითადად თირკმელებით გამოიყოფა, სიფრთხილეა საჭირო. მძიმე თირკმლის უკმარისობის (GFR <30 მლ/წთ) დროს დოზის კორექცია განხილული უნდა იყოს მკურნალი ექიმის მიერ.
მსუბუქიდან ზომიერ ღვიძლის უკმარისობამდე სპეციფიკური კორექცია არ არის საჭირო. მძიმე ღვიძლის პათოლოგიის დროს სიფრთხილეა რეკომენდებული.
ბეტაჰისტინი არ არის რეკომენდებული 18 წლამდე ასაკის პაციენტებში უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის მონაცემების არასაკმარისობის გამო (EMA SmPC).
ბეტაჰისტინი პერორალური მიღების შემდეგ სწრაფად და თითქმის სრულად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა მაღალია. პლაზმაში პიკური კონცენტრაცია (Tmax) მიიღწევა 1–3 საათში მიღების შემდეგ. საჭმელთან ერთად მიღება ანელებს აბსორბციის სიჩქარეს, მაგრამ არ მოქმედებს აბსორბციის ხარისხზე (EMA SmPC).
ბეტაჰისტინის პლაზმის ცილებთან შეკავშირება დაბალია (5%-ზე ნაკლები). პრეპარატი კარგად აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერში, რაც უზრუნველყოფს ცენტრალური ნერვული სისტემის ვესტიბულურ ბირთვებზე მოქმედებას. განაწილების მოცულობა შედარებით მაღალია.
ბეტაჰისტინი განიცდის ინტენსიურ პირველი გავლის მეტაბოლიზმს (first-pass metabolism). ძირითადი მეტაბოლიტია 2-პირიდილაცეტმჟავა (2-PAA), რომელიც ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია. მეტაბოლიზმი ხდება ძირითადად ჰისტამინ-N-მეთილტრანსფერაზას და მონოამინოქსიდაზა-B (MAO-B) ფერმენტების მეშვეობით. აქტიური სუბსტანცია პრაქტიკულად არ განისაზღვრება პლაზმაში, რაც ართულებს კლასიკური ფარმაკოკინეტიკური პარამეტრების განსაზღვრას (BNF 87).
ძირითადი ელიმინაციის გზაა თირკმლისმიერი ექსკრეცია — მეტაბოლიტების 90%-ზე მეტი გამოიყოფა შარდით 24 საათის განმავლობაში. ნახევარდაშლის პერიოდი (t½) ბეტაჰისტინის ძირითადი მეტაბოლიტისთვის (2-PAA) შეადგენს დაახლოებით 3–4 საათს. თავად ბეტაჰისტინის ნახევარდაშლის პერიოდი ძალიან მოკლეა (EMA SmPC).
გასტროინტესტინური გვერდითი ეფექტების მინიმიზაციისთვის რეკომენდებულია:
ბეტაჰისტინი, ჰისტამინის ანალოგის თვისებიდან გამომდინარე, შეიძლება გამოიწვიოს კანის სიწითლე (ფლაშინგი), განსაკუთრებით მკურნალობის დაწყებისას. ეს ეფექტი ჩვეულებრივ თვითშეზღუდვადია და არ საჭიროებს მკურნალობის შეწყვეტას.
ბრონქული ასთმის მქონე პაციენტებში ბეტაჰისტინი სიფრთხილით უნდა გამოიყენოს, ვინაიდან H1-აგონისტურმა აქტივობამ შესაძლოა გამოიწვიოს ბრონქოსპაზმი. მასტოციტოზის მქონე პაციენტებში ანალოგიური სიფრთხილეა საჭირო (EMA SmPC, BNF 87).
პაციენტებს, რომლებსაც აქვთ ალერგიული რეაქციების ანამნეზი, განსაკუთრებული მონიტორინგი ესაჭიროებათ (EMA SmPC).
ანტიჰისტამინური პრეპარატები (H1-ბლოკატორები) H1-რეცეპტორების ანტაგონისტებმა (ცეტირიზინი, ლორატადინი, დიფენჰიდრამინი) შეიძლება ნაწილობრივ დათრგუნონ ბეტაჰისტინის H1-აგონისტური ეფექტი, რაც თეორიულად ამცირებს მის ეფექტურობას. თანადროული გამოყენებისას რეკომენდებულია კლინიკური მონიტორინგი (BNF 87).
MAO ინჰიბიტორები მონოამინოქსიდაზას ინჰიბიტორებმა (სელეგილინი, მოკლობემიდი) შეიძლება შეაფერხონ ბეტაჰისტინის მეტაბოლიზმი MAO-B ფერმენტის ინჰიბიციის გზით, რაც გამოიწვევს პრეპარატის პლაზმური კონცენტრაციის მომატებას. თანადროული გამოყენება სიფრთხილეს მოითხოვს.
ანტაციდები და H2-ბლოკატორები ანტაციდებმა შეიძლება შეამცირონ ბეტაჰისტინის აბსორბცია — რეკომენდებულია მიღებას შორის მინიმუმ 2-საათიანი ინტერვალის დაცვა. H2-ბლოკატორებთან (რანიტიდინი, ფამოტიდინი) ფარმაკოდინამიკური ურთიერთქმედება ნაკლებად სავარაუდოა, თუმცა შესაძლოა პეპტიური წყლულის მქონე პაციენტებში ერთდროული გამოყენება მიზანშეწონილი იყოს კუჭის დაცვის მიზნით.
ბეტა-ბლოკატორები ბეტა-ადრენერგული ბლოკატორებთან (პროპრანოლოლი, მეტოპროლოლი) ერთად გამოყენებისას ჰიპოტენზიის რისკი შეიძლება გაიზარდოს. კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება ჩვეულებრივ არ აღინიშნება, მაგრამ არტერიული წნევის მონიტორინგი რეკომენდებულია.
სხვა ანტივერტიგინოზული საშუალებები ცინარიზინთან ერთდროული გამოყენება ფართოდ პრაქტიკულია (იხ. კომბინაცია არლევერტი), რაც წარმოადგენს ცინარიზინისა და დიმენჰიდრინატის ფიქსირებულ კომბინაციას (EMA SmPC).
ბეტაჰისტინის უსაფრთხოება ორსულობის დროს არ არის საკმარისად შესწავლილი. ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა არ გამოავლინა პირდაპირი ტერატოგენური ეფექტი, თუმცა ადამიანებში მონაცემები შეზღუდულია. სიფრთხილის პრინციპიდან გამომდინარე, ბეტაჰისტინი არ არის რეკომენდებული ორსულობის დროს, განსაკუთრებით პირველ ტრიმესტრში, თუ მოსალოდნელი სარგებელი არ აღემატება პოტენციურ რისკს ნაყოფისთვის (EMA SmPC).
FDA კატეგორია ოფიციალურად არ არის მინიჭებული, ვინაიდან პრეპარატი აშშ-ში არ არის დამტკიცებული.
უცნობია, გამოიყოფა თუ არა ბეტაჰისტინი დედის რძეში. ცხოველთა მოდელებზე მონაცემები მწირია. ძუძუთი კვების პერიოდში ბეტაჰისტინის გამოყენება არ არის რეკომენდებული, ალტერნატიულად — უნდა მოხდეს ძუძუთი კვების შეწყვეტა მკურნალობის პერიოდში, მკურნალი ექიმის გადაწყვეტილებით (BNF 87).
საქართველოში ბეტაჰისტინი ხელმისაწვდომია რამდენიმე ბრენდის სახით:
ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი პრეპარატი შეიცავს ბეტაჰისტინის დიჰიდროქლორიდს და ხელმისაწვდომია რეცეპტით საქართველოს აფთიაქებში (WHO Model List).
მკურნალობის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია დაავადებაზე და კლინიკურ პასუხზე. მენიერის დაავადების დროს პრეპარატი ჩვეულებრივ ინიშნება ხანგრძლივად — 2–3 თვიდან 12 თვემდე ან მეტი. პირველი ეფექტი შეიძლება შეინიშნოს 2–4 კვირაში, მაგრამ მაქსიმალური ეფექტისთვის საჭიროა 2–3 თვის უწყვეტი მკურნალობა. არ შეწყვიტოთ მკურნალობა ექიმთან კონსულტაციის გარეშე, თუნდაც თავი უკეთესად იგრძნოთ (BNF 87).
არ არის რეკომენდებული. ბეტაჰისტინი უნდა მიიღოთ საჭმლის მიღების დროს ან მის შემდეგ. ეს ამცირებს გასტროინტესტინური გვერდითი ეფექტების (გულისრევა, მუცლის ტკივილი, დისპეფსია) რისკს და აუმჯობესებს პრეპარატის ატანას. თუ კუჭის პრობლემები მაინც გაწუხებთ, მიმართეთ ექიმს — შესაძლოა საჭირო გახდეს დოზის კორექცია ან კუჭის დამცავი პრეპარატის დანიშვნა (EMA SmPC).
ბეტაჰისტინი, კლასიკური ანტიჰისტამინური პრეპარატებისგან განსხვავებით, ჩვეულებრივ არ იწვევს მნიშვნელოვან სედაციას. თუმცა იშვიათ შემთხვევებში შესაძლოა გამოიწვიოს მსუბუქი ძილიანობა ან თავის ტკივილი. ავტომობილის მართვა და მექანიზმებთან მუშაობა ნებადართულია, თუ პაციენტი არ განიცდის ძილიანობას ან სხვა ეფექტებს, რომლებიც გავლენას ახდენს კონცენტრაციაზე. გაითვალისწინეთ, რომ თავად ვერტიგო შეიძლება საშიში იყოს მართვისას (BNF 87).
ბეტასერკი არის ბეტაჰისტინის ორიგინალური (ბრენდირებული) პრეპარატი. საქართველოში ხელმისაწვდომი გენერიკები (ბეტაჰისტინი ნორმონი, ბეტაჰისტინ-რატიოფარმი, ბეტაჰისტინი MCC) შეიცავენ იგივე აქტიურ სუბსტანციას — ბეტაჰისტინის დიჰიდროქლორიდს — და ბიოეკვივალენტურია ორიგინალისა. არჩევანი ორიგინალსა და გენერიკს შორის დამოკიდებულია ფასზე და ხელმისაწვდომობაზე. ორივე ტიპის პრეპარატი ერთნაირად ეფექტურია (EMA SmPC).
ალკოჰოლის მიღება ბეტაჰისტინის მკურნალობის დროს არ არის რეკომენდებული. ალკოჰოლი შეიძლება გააძლიეროს თავბრუსხვევა და წონასწორობის დარღვევა, რაც თავისთავად არის ის სიმპტომები, რომელთა გამოც პრეპარატს იღებთ. ასევე, ალკოჰოლი აზიანებს კუჭის ლორწოვან გარსს, რაც ზრდის გასტროინტესტინური გვერდითი ეფექტების რისკს (BNF 87).
ბეტაჰისტინი შეიძლება შეამციროს ტინიტუსი, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ის მენიერის დაავადების კომპონენტია. პრეპარატი აუმჯობესებს შიდა ყურის სისხლის მიმოქცევას, რაც ხელს უწყობს ტინიტუსის სიმპტომების შემსუბუქებას. თუმცა იზოლირებული ტინიტუსის (ვერტიგოსა და სმენის დაკარგვის გარეშე) დროს ბეტაჰისტინის ეფექტურობა ნაკლებად დადასტურებულია. მკურნალობის ეფექტი ტინიტუსზე ჩვეულებრივ ვლინდება 2–3 თვიანი მკურნალობის შემდეგ (NICE NG136).