Azithromycin Neo · INN
azithromycin (Azithromycin Neo) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
აზითრომიცინი ნეო (Azithromycin Neo) წარმოადგენს მაკროლიდური კლასის ფართო სპექტრის ანტიბიოტიკს, რომელიც გამოიყენება ზედა და ქვედა სასუნთქი გზების, კანისა და რბილი ქსოვილების, სქესობრივი გზით გადამდები და სხვა ბაქტერიული ინფექციების სამკურნალოდ. პრეპარატი ხასიათდება ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდით, რაც საშუალებას იძლევა მოკლე (3–5 დღიანი) კურსებით მიღების. მოქმედების მექანიზმი ეფუძნება ბაქტერიული რიბოსომის 50S სუბერთეულის დაბლოკვას, რითაც ინჰიბირდება ცილის სინთეზი. აზითრომიცინი ნეო ხელმისაწვდომია 250 მგ და 500 მგ ტაბლეტებისა და კაფსულების სახით. პრეპარატი ზოგადად კარგად აიტანება, თუმცა შესაძლოა გამოიწვიოს კუჭ-ნაწლავის მხრივ დარღვევები. იშვიათ შემთხვევებში აღინიშნება QT ინტერვალის გახანგრძლივება და ჰეპატოტოქსიურობა (BNF 87).
აზითრომიცინი ნეო არის ნახევრადსინთეზური მაკროლიდური ანტიბიოტიკი, რომელიც მიეკუთვნება აზალიდების ქვეჯგუფს. აქტიური ნივთიერება — აზითრომიცინი (INN: Azithromycin) — პირველად სინთეზირებულ იქნა 1980 წელს ხორვატიელი მეცნიერების — სლობოდან ჯოკიჩისა და გორიანა პოპოვიჩის მიერ „Pliva" ფარმაცევტულ კომპანიაში. პრეპარატი ფართო კლინიკურ პრაქტიკაში 1988 წლიდან შევიდა და დღემდე რჩება ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) აუცილებელ მედიკამენტთა ნუსხაში (WHO Model List).
ქიმიური თვალსაზრისით, აზითრომიცინი ერითრომიცინის ნაწარმია, რომლის ლაქტონურ რგოლში აზოტის ატომია ჩაშენებული, რაც 15-წევრიან აზალიდურ სტრუქტურას ქმნის. ეს სტრუქტურული მოდიფიკაცია განაპირობებს რამდენიმე მნიშვნელოვან უპირატესობას ერითრომიცინთან შედარებით: გაუმჯობესებული მჟავა-სტაბილურობა, გაძლიერებული ქსოვილებში შეღწევადობა, ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდი და უკეთესი ამტანობა (EMA SmPC).
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით, აზითრომიცინი მიეკუთვნება სისტემური მოხმარების ანტიბაქტერიულ პრეპარატებს (ATC კოდი: J01FA10). მისი ანტიმიკრობული სპექტრი მოიცავს გრამდადებით ბაქტერიებს (Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, Staphylococcus aureus), გრამუარყოფით მიკროორგანიზმებს (Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, Neisseria gonorrhoeae), ატიპიურ პათოგენებს (Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia trachomatis, Legionella pneumophila), აგრეთვე ზოგიერთ მიკობაქტერიას (Mycobacterium avium complex). პრეპარატს ასევე აღენიშნება იმუნომოდულატორული და ანთების საწინააღმდეგო თვისებები, რაც დამატებით სარგებელს იძლევა ქრონიკული სასუნთქი გზების დაავადებების დროს (NICE NG136).
აზითრომიცინის ანტიბაქტერიული მოქმედება ეფუძნება ბაქტერიული ცილის სინთეზის ინჰიბიციას. პრეპარატი შებრუნებადად უკავშირდება ბაქტერიული რიბოსომის 50S სუბერთეულის 23S რიბოსომულ რნმ-ს (rRNA) დომენ V-ში. ეს შეკავშირება ბლოკავს პეპტიდილტრანსფერაზას აქტივობას და ხელს უშლის პეპტიდური ჯაჭვის ელონგაციას (წაგრძელებას) ტრანსლოკაციის ეტაპზე. შედეგად, ბაქტერია ვერ ახდენს სასიცოცხლოდ აუცილებელი ცილების სინთეზს, რაც ზრდის შეჩერებას და, საბოლოოდ, მიკროორგანიზმის სიკვდილს იწვევს.
თერაპიულ კონცენტრაციებში აზითრომიცინი ძირითადად ბაქტერიოსტატიკურად მოქმედებს — აჩერებს ბაქტერიების ზრდას და გამრავლებას. თუმცა მაღალი კონცენტრაციების მიღწევისას (განსაკუთრებით S. pyogenes, S. pneumoniae და H. influenzae-ს მიმართ) პრეპარატი შეიძლება ბაქტერიციდულად იმოქმედოს — პირდაპირ მოკლას მიკროორგანიზმები (BNF 87).
აზითრომიცინის უნიკალური ფარმაკოლოგიური თვისებაა მისი მაღალი ქსოვილოვანი კონცენტრაცია. პრეპარატი აქტიურად აკუმულირდება ფაგოციტარულ უჯრედებში — ნეიტროფილებსა და მაკროფაგებში. ეს უჯრედები პრეპარატს ინფექციის კერებისკენ ტრანსპორტირებენ, სადაც აქტიური ნივთიერება გამოთავისუფლდება ფაგოციტოზის პროცესში. ამ „ტროას ცხენის" მექანიზმის წყალობით, ქსოვილებში აზითრომიცინის კონცენტრაცია 10–100-ჯერ აღემატება პლაზმურ დონეს (EMA SmPC).
გარდა პირდაპირი ანტიმიკრობული მოქმედებისა, აზითრომიცინს აქვს კლინიკურად მნიშვნელოვანი ანთების საწინააღმდეგო თვისებები:
ეს თვისებები განსაკუთრებულ კლინიკურ მნიშვნელობას იძენს ქრონიკული ობსტრუქციული ფილტვის დაავადებისა (/conditions/qofd) და ბრონქოექტაზიის მართვისას, სადაც ხანგრძლივი, დაბალდოზიანი აზითრომიცინის თერაპია ამცირებს გამწვავებების სიხშირეს (NICE NG136).
ბაქტერიული რეზისტენტობა აზითრომიცინის მიმართ ვითარდება რამდენიმე მექანიზმით: სამიზნის მოდიფიკაცია (erm გენების მიერ მეთილაცია), ეფლუქსური ტუმბოები (mef გენი) და, იშვიათად, რიბოსომული მუტაციები. რეზისტენტობის ზრდა გლობალური პრობლემაა, რაც რაციონალურ ანტიბიოტიკოთერაპიას აუცილებელს ხდის.
აზითრომიცინი ნეო ინიშნება მისი მიმართ მგრძნობიარე მიკროორგანიზმებით გამოწვეული ინფექციების სამკურნალოდ. ძირითადი ჩვენებებია:
| ჩვენება | დოზა | ხანგრძლივობა | |---------|------|--------------| | სასუნთქი გზების ინფექციები | 500 მგ 1-ლ დღეს, შემდეგ 250 მგ 2–5 დღეებში | 3 ან 5 დღე | | ალტერნატიული სქემა | 500 მგ/დღეში | 3 დღე | | ქლამიდიური ინფექცია | 1000 მგ ერთჯერადად | ერთ დღე | | თემში შეძენილი პნევმონია | 500 მგ 1-ლ დღეს, 250 მგ 2–5 დღეებში | 5 დღე | | ტრახომა | 1000 მგ ერთჯერადად | ერთ დღე | | MAC პროფილაქტიკა | 1200 მგ კვირაში ერთხელ | ხანგრძლივი |
მთლიანი კუმულაციური დოზა უმეტეს ჩვენებებში შეადგენს 1500 მგ-ს (BNF 87).
პედიატრიული დოზირება ხორციელდება სხეულის მასის მიხედვით:
სუსპენზიის ფორმა (200 მგ/5 მლ) განკუთვნილია ბავშვებისათვის, ვისი სხეულის წონაც 45 კგ-ზე ნაკლებია.
მსუბუქიდან საშუალო ხარისხის თირკმლის უკმარისობისას (GFR >10 მლ/წთ) დოზის კორექცია არ არის საჭირო. მძიმე თირკმლის უკმარისობისას (GFR <10 მლ/წთ) პრეპარატი სიფრთხილით გამოიყენება, რადგან ფარმაკოკინეტიკური მონაცემები შეზღუდულია (EMA SmPC).
მძიმე ღვიძლის დაავადებებისას აზითრომიცინი უკუნაჩვენებია, რადგან პრეპარატი ძირითადად ღვიძლით მეტაბოლიზდება და ელიმინირდება ნაღველით. მსუბუქი ჰეპატიური დარღვევებისას ფრთხილად, ღვიძლის ფუნქციის მონიტორინგით (BNF 87).
პრეპარატი მიიღება ჭამამდე 1 საათით ადრე ან ჭამის შემდეგ 2 საათის განმავლობაში, რადგან საკვები ამცირებს აბსორბციას. ტაბლეტის/კაფსულის ფორმა მიიღება მთლიანად, საკმარისი რაოდენობის წყლით. ანტაციდები არ უნდა მიიღებოდეს აზითრომიცინამდე ან მის შემდეგ 2 საათის განმავლობაში.
აზითრომიცინი პერორალური მიღების შემდეგ სწრაფად, მაგრამ არასრულად შეიწოვება. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 37%, რაც განპირობებულია „პირველი გავლის" ეფექტით. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 2–3 საათში. საკვები (განსაკუთრებით მაღალცხიმიანი) ამცირებს Cmax-ს დაახლოებით 52%-ით, თუმცა AUC-ზე ნაკლებ გავლენას ახდენს (EMA SmPC).
აზითრომიცინი ხასიათდება უაღრესად დიდი მოცულობით განაწილების (Vd ≈ 31 ლ/კგ), რაც მიუთითებს ქსოვილებში ინტენსიურ აკუმულაციაზე. ცილებთან შეკავშირება კონცენტრაციაზეა დამოკიდებული და მერყეობს 7–51% ფარგლებში. პრეპარატი კარგად შეიჭრება ფილტვებში, ტონზილებში, პროსტატაში, კანში და ფაგოციტარულ უჯრედებში, სადაც კონცენტრაციები მნიშვნელოვნად აღემატება პლაზმურ დონეს.
აზითრომიცინი ღვიძლში განიცდის დემეთილაციას, უპირატესად CYP3A4 ფერმენტის მონაწილეობით. თუმცა, მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია. მნიშვნელოვანია, რომ აზითრომიცინი, ერითრომიცინისგან განსხვავებით, სუსტი ინჰიბიტორია ციტოქრომ P450 სისტემისა, რაც ნაკლებ წამლის ურთიერთქმედებებს განაპირობებს.
ელიმინაცია ძირითადად ხდება ნაღველით უცვლელი სახით (>50%). შარდით გამოიყოფა მხოლოდ 6–12%. ტერმინალური ნახევარგამოყოფის პერიოდი შეადგენს 68–72 საათს, რაც ერთ-ერთი ყველაზე გრძელია ანტიბიოტიკებს შორის. ქსოვილებში ეფექტური კონცენტრაცია შენარჩუნებულია მიღებიდან 5–7 დღის განმავლობაში, რაც მოკლე კურსებით მკურნალობას საშუალებას იძლევა (BNF 87).
ნებისმიერი ანტიბიოტიკის მსგავსად, აზითრომიცინის არარაციონალური გამოყენება ხელს უწყობს ანტიმიკრობული რეზისტენტობის გავრცელებას. პრეპარატი არ უნდა დაინიშნოს ვირუსული ინფექციების (მაგ., გაციება, გრიპი) სამკურნალოდ (NICE NG136).
ანტაციდები (ალუმინის/მაგნიუმის შემცველი): ამცირებენ აზითრომიცინის პიკურ კონცენტრაციას (Cmax) 24%-ით. რეკომენდებულია ინტერვალი მინიმუმ 2 საათი (EMA SmPC).
ვარფარინი და სხვა კუმარინის ანტიკოაგულანტები: აზითრომიცინმა შეიძლება გააძლიეროს ანტიკოაგულაციური ეფექტი. საჭიროა INR-ის მონიტორინგი თანამიღებისას (BNF 87).
დიგოქსინი: აზითრომიცინი ზრდის დიგოქსინის პლაზმურ კონცენტრაციას ნაწლავურ ფლორაზე ზემოქმედებით (P-glikoprotein-ის ინჰიბიცია). საჭიროა დიგოქსინის დონის მონიტორინგი.
QT გამახანგრძლივებელი პრეპარატები: ერთდროული გამოყენება ანტიარითმულ პრეპარატებთან (ამიოდარონი, სოტალოლი), ანტიფსიქოტიკებთან, ფტორქინოლონებთან, ციტალოპრამთან — მნიშვნელოვნად ზრდის Torsades de Pointes-ის რისკს. კომბინაცია თავიდან უნდა იყოს არიდებული (NICE).
ციკლოსპორინი: აზითრომიცინმა შეიძლება გაზარდოს ციკლოსპორინის კონცენტრაცია, რაც ნეფროტოქსიურობის რისკს ზრდის. საჭიროა ციკლოსპორინის დონის მონიტორინგი.
სტატინები (ატორვასტატინი, ლოვასტატინი): იშვიათ შემთხვევებში აღინიშნებოდა რაბდომიოლიზი ერთდროული მიღებისას. მოსალოდნელ სარგებელსა და რისკს შორის ბალანსის შეფასება საჭიროა.
ერგოტამინის პრეპარატები: თეორიულად შესაძლებელია ერგოტიზმი; თანამიღება არ არის რეკომენდებული.
ნელფინავირი: მნიშვნელოვნად ზრდის აზითრომიცინის AUC-ს; სიფრთხილით, ღვიძლის და სმენის ფუნქციის მონიტორინგით.
აზითრომიცინი FDA-ს მიხედვით მიეკუთვნებოდა B კატეგორიას (ძველი კლასიფიკაცია) — ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა არ გამოავლინა ტერატოგენური ეფექტი, თუმცა ადამიანებზე ადეკვატური კონტროლირებული კვლევები არ ჩატარებულა. ეპიდემიოლოგიური მონაცემები (მ.შ. დიდი კოჰორტული კვლევები) მნიშვნელოვნად გაზრდილ თანდაყოლილი მანკების რისკს არ ადასტურებენ.
EMA-ს SmPC-ის მიხედვით, აზითრომიცინი ორსულობაში გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს. ქლამიდიური ინფექციის სამკურნალოდ ორსულ ქალებში აზითრომიცინი (1 გ ერთჯერადად) პირველი რიგის პრეპარატია (WHO, CDC გაიდლაინები).
აზითრომიცინი გამოიყოფა დედის რძეში მცირე რაოდენობით. BNF-ის მიხედვით, ძუძუთი კვების დროს გამოყენება დასაშვებია სიფრთხილით. ჩვილში შესაძლებელია დიარეა ან სოკოვანი ინფექცია. საჭიროა სარგებლისა და რისკის ინდივიდუალური შეფასება (BNF 87).
საქართველოში აზითრომიცინი ხელმისაწვდომია რამდენიმე ბრენდის სახით:
ყველა ბრენდი ხელმისაწვდომია აფთიაქებში ექიმის რეცეპტის საფუძველზე. სუსპენზიის ფორმა განკუთვნილია პედიატრიული გამოყენებისათვის (WHO Model List).
სტანდარტული კურსი შეადგენს 3 ან 5 დღეს ჩვენების მიხედვით. სასუნთქი გზების ინფექციებისას ტიპიურია 3-დღიანი კურსი (500 მგ/დღეში) ან 5-დღიანი სქემა (500 მგ პირველ დღეს, 250 მგ მე-2–მე-5 დღეებში). ქლამიდიური ინფექციისას — ერთჯერადი დოზა 1 გ. კურსის ხანგრძლივობას განსაზღვრავს მკურნალი ექიმი ინფექციის ტიპისა და სიმძიმის გათვალისწინებით. მნიშვნელოვანია კურსის სრულად დასრულება, თუნდაც სიმპტომები ადრე გაუმჯობესდეს (BNF 87).
მიუხედავად იმისა, რომ აზითრომიცინსა და ალკოჰოლს შორის პირდაპირი ფარმაკოლოგიური ურთიერთქმედება არ არის დადგენილი, ალკოჰოლის მოხმარება ანტიბიოტიკოთერაპიის პერიოდში არ არის რეკომენდებული. ალკოჰოლი დამატებით ტვირთს აყენებს ღვიძლს, ამძიმებს კუჭ-ნაწლავურ გვერდით ეფექტებს (გულისრევა, დიარეა) და ზოგადად ანელებს გამოჯანმრთელების პროცესს.
არა, აქტიური ნივთიერება — აზითრომიცინი — ყველა ბრენდში ერთი და იგივეა. აზითრომიცინი ნეო წარმოადგენს გენერიკულ პრეპარატს, რომელმაც გაიარა ბიოეკვივალენტობის კვლევა. განსხვავება შეიძლება იყოს დამხმარე ნივთიერებებში, მწარმოებელსა და ფასში, თუმცა თერაპიული ეფექტი იდენტურია ორიგინალურ პრეპარატთან (EMA SmPC).
6 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის რეკომენდებულია სუსპენზიის ფორმა (200 მგ/5 მლ), რადგან ტაბლეტის/კაფსულის გადაყლაპვა შეიძლება რთული იყოს. 6 წლის ზემოთ ბავშვებს, რომლებსაც ტაბლეტის მიღება შეუძლიათ, ექიმი შეიძლება შესაბამისი დოზით ტაბლეტის ფორმას დაუნიშნოს. დოზა ყოველთვის სხეულის წონის მიხედვით გამოითვლება.
თუ დოზის მიღება დაგავიწყდათ, მიიღეთ რაც შეიძლება მალე. თუ მომდევნო დოზის მიღების დრო ახლოსაა, გამოტოვებული დოზა არ მიიღოთ და ჩვეულ გრაფიკს მიჰყევით. არასოდეს მიიღოთ ორმაგი დოზა გამოტოვებულის კომპენსაციისათვის. გამოტოვებულ დოზაზე აუცილებლად აცნობეთ ექიმს, რათა კურსის ხანგრძლივობა საჭიროებისამებრ დაკორექტირდეს (BNF 87).
აზითრომიცინი, ნებისმიერი ანტიბიოტიკის მსგავსად, შეიძლება დარღვეულ ნაწლავის ნორმალურ მიკროფლორას. პრობიოტიკების (მაგ., Lactobacillus, Saccharomyces boulardii) მიღება მიზანშეწონილი შეიძლება იყოს ანტიბიოტიკ-ასოცირებული დიარეის პრევენციისათვის. პრობიოტიკი მიიღეთ აზითრომიცინისგან მინიმუმ 2 საათის ინტერვალით. თუმცა, პრობიოტიკების რუტინული დანიშვნა ყველა პაციენტისთვის სტანდარტულად არ არის რეკომენდებული — გადაწყვეტილება ინდივიდუალურად მიიღება.