Atoris · INN
Atoris (Atoris) ხელმისაწვდომია საქართველოში 6 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ატორისი (Atoris) არის ატორვასტატინის შემცველი ჰიპოლიპიდემიური პრეპარატი, რომელიც მიეკუთვნება სტატინების (HMG-CoA რედუქტაზას ინჰიბიტორების) ჯგუფს. გამოიყენება სისხლში ქოლესტერინის და ლიპოპროტეინების დაბალი სიმკვრივის (LDL) დონის შესამცირებლად, ასევე კარდიოვასკულარული მოვლენების პრევენციისთვის. პრეპარატი ინიშნება ჰიპერქოლესტერინემიის, შერეული დისლიპიდემიის, ათეროსკლეროზის პროგრესირების შენელებისა და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების პირველადი და მეორადი პრევენციისთვის. ატორისი ხელმისაწვდომია 10 მგ, 20 მგ და 40 მგ დოზირებით. მიიღება დღეში ერთხელ, ნებისმიერ დროს, საკვების მიღებისგან დამოუკიდებლად. პრეპარატი წარმოებულია KRKA კომპანიის მიერ (სლოვენია) და ფართოდ გამოიყენება საქართველოში.
ატორისი წარმოადგენს ატორვასტატინ კალციუმის შემცველ პრეპარატს, რომელიც მიეკუთვნება ლიპიდების დონის მარეგულირებელ საშუალებათა კლასს — სტატინებს (HMG-CoA რედუქტაზას ინჰიბიტორები). ატორვასტატინი სინთეზური სტატინია, რომელიც პირველად სინთეზირებულ იქნა 1985 წელს Warner-Lambert/Parke-Davis კომპანიაში (შემდგომ Pfizer). ორიგინალური პრეპარატი — ლიპიტორი (Lipitor) — ბაზარზე 1996 წელს გამოჩნდა და გახდა მსოფლიოში ყველაზე გაყიდვადი წამალი.
ატორვასტატინი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ მედიკამენტთა ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს ჰიპერლიპიდემიის მკურნალობის ერთ-ერთ ძირითად საშუალებას მთელ მსოფლიოში.
ფარმაკოლოგიურად, ატორვასტატინი სელექციურად და კონკურენტულად თრგუნავს HMG-CoA რედუქტაზას — ფერმენტს, რომელიც კატალიზებს ქოლესტერინის ბიოსინთეზის სიჩქარის მალიმიტირებელ ეტაპს ღვიძლში. ეს იწვევს ღვიძლის უჯრედებში ქოლესტერინის შიგაუჯრედული კონცენტრაციის შემცირებას, რაც თავის მხრივ სტიმულირებს LDL რეცეპტორების ექსპრესიის გაზრდას ჰეპატოციტების ზედაპირზე. შედეგად იზრდება LDL-ქოლესტერინის კლირენსი სისხლიდან (BNF 87).
ატორვასტატინი ასევე ამცირებს VLDL-ქოლესტერინის და ტრიგლიცერიდების დონეს, ხოლო ზომიერად ზრდის HDL-ქოლესტერინის (მაღალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინების) კონცენტრაციას პლაზმაში.
ატორვასტატინის მოქმედების მექანიზმი ეფუძნება ქოლესტერინის ბიოსინთეზის გზის სელექციურ ინჰიბიციას. ძირითადი სამიზნე ფერმენტია 3-ჰიდროქსი-3-მეთილგლუტარილ-კოენზიმ A რედუქტაზა (HMG-CoA რედუქტაზა), რომელიც კატალიზებს HMG-CoA-ს მევალონატად გარდაქმნას — ეს არის ქოლესტერინის ბიოსინთეზის მევალონატური გზის ადრეული და სიჩქარის მალიმიტირებელი საფეხური.
ატორვასტატინი სტრუქტურულად მსგავსია HMG-CoA-ს და კონკურენტულად უკავშირდება ფერმენტის აქტიურ ცენტრს. ინჰიბიციის კონსტანტა (Ki) მნიშვნელოვნად დაბალია ბუნებრივი სუბსტრატის Km-ზე, რაც განაპირობებს ფერმენტის ეფექტურ ბლოკირებას თერაპიულ კონცენტრაციებში (EMA SmPC).
ღვიძლის უჯრედებში ქოლესტერინის სინთეზის შემცირება იწვევს:
ატორვასტატინს ახასიათებს ე.წ. პლეიოტროპული (ლიპიდების დონის შემცირებისგან დამოუკიდებელი) ეფექტებიც:
კლინიკურ ეფექტი ვლინდება მკურნალობის დაწყებიდან 2 კვირაში, მაქსიმალური ეფექტი — 4-6 კვირაში (BNF 87).
ატორვასტატინი (ატორისი) ინიშნება შემდეგ მდგომარეობებში:
პაციენტებში, რომლებშიც დიეტა და ცხოვრების წესის ცვლილება არასაკმარისია ლიპიდების დონის კორექციისთვის. მოიცავს ჰეტეროზიგოტურ ოჯახურ ჰიპერქოლესტერინემიას, არაოჯახურ ჰიპერქოლესტერინემიას და Fredrickson-ის IIa და IIb ტიპის დისლიპიდემიას (NICE CG181).
როგორც დამატებითი თერაპია სხვა ლიპიდების მამცირებელ მკურნალობასთან (აფერეზი) ერთად ან როცა ასეთი მკურნალობა მიუწვდომელია.
მაღალი რისკის პაციენტებში, თუნდაც ქოლესტერინის ნორმალური დონის შემთხვევაში — პირველადი პრევენცია პაციენტებში, რომლებსაც აქვთ:
პაციენტებში, რომლებსაც ანამნეზში აქვთ:
კორონარული ათეროსკლეროზის პროგრესირების შენელება, როგორც ქოლესტერინის და LDL-C-ის მამცირებელი სტრატეგიის ნაწილი (NICE NG136).
10 წლის ზემოთ ასაკის ბავშვებში ჰეტეროზიგოტური ოჯახური ჰიპერქოლესტერინემიის სამკურნალოდ, როცა დიეტოთერაპია არასაკმარისია (EMA SmPC).
საწყისი დოზა: 10 მგ ან 20 მგ დღეში ერთხელ, ნებისმიერ დროს, საკვებთან მიმართებით დამოუკიდებლად.
დოზის ტიტრაცია: 4 კვირის ინტერვალით, ლიპიდური პროფილის კონტროლის საფუძველზე.
მაქსიმალური დოზა: 80 მგ/დღეში.
პირველადი ჰიპერქოლესტერინემია და შერეული დისლიპიდემია:
კარდიოვასკულარული პრევენცია:
ჰომოზიგოტური ოჯახური ჰიპერქოლესტერინემია:
დოზის კორექცია არ არის საჭირო. ეფექტურობა და უსაფრთხოება ანალოგიურია ზოგადი პოპულაციისა (BNF 87).
დოზის კორექცია არ არის საჭირო — თირკმლის დაავადება არ ახდენს მნიშვნელოვან გავლენას ატორვასტატინის პლაზმურ კონცენტრაციაზე ან LDL-C-ის შემცირების ეფექტურობაზე.
ტაბლეტი მიიღება მთლიანად, წყლის საკმარისი რაოდენობით. არ უნდა დაიყოს ან დაიღეჭოს. მიიღება დღის ნებისმიერ დროს, მაგრამ სასურველია ყოველდღე ერთსა და იმავე დროს.
ატორვასტატინი სწრაფად შეიწოვება პერორალური მიღების შემდეგ. მაქსიმალური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 1-2 საათში. აბსოლუტური ბიოხელმისაწვდომობა დაახლოებით 14%-ია, რაც განპირობებულია ინტენსიური პირველი გავლის ეფექტით ნაწლავის ლორწოვანში და ღვიძლში. საკვები ამცირებს შეწოვის სიჩქარეს (~25%), მაგრამ LDL-C-ის შემცირების ხარისხზე არ მოქმედებს (EMA SmPC).
განაწილების მოცულობა შეადგენს დაახლოებით 381 ლ. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება ≥98%. ატორვასტატინი ვერ გადალახავს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს მნიშვნელოვანი რაოდენობით.
ატორვასტატინი მეტაბოლიზდება ძირითადად ღვიძლში ციტოქრომ P450 3A4 (CYP3A4) ფერმენტის მეშვეობით. წარმოიქმნება ორთო- და პარაჰიდროქსილირებული მეტაბოლიტები, რომლებიც ფარმაკოლოგიურად აქტიურნი არიან და პასუხისმგებელნი არიან HMG-CoA რედუქტაზას ინჰიბიტორული აქტივობის დაახლოებით 70%-ზე.
ატორვასტატინი და მისი მეტაბოლიტები ელიმინირდება ძირითადად ნაღვლით ჰეპატური და ექსტრაჰეპატური მეტაბოლიზმის შემდეგ. პრეპარატი შარდით პრაქტიკულად არ გამოიყოფა (<2%). ნახევარდაშლის პერიოდი (t½) შეადგენს 14 საათს, თუმცა HMG-CoA რედუქტაზას ინჰიბიტორული აქტივობის ნახევარდაშლის პერიოდი 20-30 საათია აქტიური მეტაბოლიტების წყალობით. ეს საშუალებას იძლევა პრეპარატი მიიღება დღის ნებისმიერ დროს (BNF 87).
CYP3A4 ინჰიბიტორები (ზრდიან ატორვასტატინის კონცენტრაციას, მიოპათიის რისკი):
ციკლოსპორინი — მნიშვნელოვნად ზრდის ატორვასტატინის ექსპოზიციას; მაქსიმალური დოზა 10 მგ/დღეში.
ფიბრატები (გემფიბროზილი) — რაბდომიოლიზის რისკის მომატება; კომბინაცია მოითხოვს განსაკუთრებულ სიფრთხილეს.
ვარფარინი — ატორვასტატინმა შეიძლება გააძლიეროს ანტიკოაგულანტური ეფექტი; INR-ის მონიტორინგი აუცილებელია.
გრეიპფრუტის წვენი — დიდი რაოდენობით (>1.2 ლ/დღეში) შეიძლება გაზარდოს ატორვასტატინის პლაზმური კონცენტრაცია.
ფუზიდის მჟავა — სისტემური გამოყენებისას სტატინი დროებით უნდა შეწყდეს (რაბდომიოლიზის მაღალი რისკი).
კოლხიცინი — მიოპათიის რისკის მომატება; სიფრთხილით.
ტრანსპორტერების ინჰიბიტორები (OATP1B1): ციკლოსპორინი, ელბასვირი/გრაზოპრევირი — ატორვასტატინის ექსპოზიციის მნიშვნელოვანი ზრდა (EMA SmPC).
ატორვასტატინი აბსოლუტურად უკუნაჩვენებია ორსულობის დროს. ქოლესტერინი აუცილებელია ნაყოფის ნორმალური განვითარებისთვის, და ქოლესტერინის სინთეზის ინჰიბიცია პოტენციურად ტერატოგენურია. FDA კატეგორია: X (ნაყოფზე რისკი აშკარად აღემატება ნებისმიერ პოტენციურ სარგებელს).
რეპროდუქციული ასაკის ქალებმა მკურნალობის დროს უნდა გამოიყენონ სანდო კონტრაცეფცია. ორსულობის დაგეგმვისას პრეპარატი უნდა შეწყდეს ჩასახვამდე მინიმუმ 1 თვით ადრე (BNF 87).
უცნობია, გამოიყოფა თუ არა ატორვასტატინი დედის რძეში. ცხოველებზე ჩატარებული კვლევები აჩვენებს, რომ სტატინები გამოიყოფა რძეში. უკუნაჩვენებია ძუძუთი კვების პერიოდში. ლაქტაციის დროს საჭიროების შემთხვევაში გადაწყვეტილება უნდა მიიღოს ექიმმა — ან ძუძუთი კვება, ან მკურნალობა უნდა შეწყდეს (EMA SmPC).
საქართველოში ატორვასტატინის შემცველი ძირითადი ბრენდი ატორისია, რომელიც წარმოებულია KRKA (სლოვენია) კომპანიის მიერ და ხელმისაწვდომია შემდეგი დოზირებით:
ასევე ხელმისაწვდომია ატორვასტატინის სხვა გენერიკული პრეპარატები:
ყველა ჩამოთვლილი პრეპარატი ბიოეკვივალენტურია ორიგინალური ლიპიტორისა და შეიცავს ატორვასტატინ კალციუმს ტრიჰიდრატის სახით.
ატორვასტატინი (ატორისი) შეიძლება მიიღოთ დღის ნებისმიერ დროს, რადგან მისი ნახევარდაშლის პერიოდი ხანგრძლივია (14-20 სთ) სხვა სტატინებისგან განსხვავებით (მაგ., სიმვასტატინი). მთავარია მიიღოთ ყოველდღე ერთსა და იმავე დროს (BNF 87).
ალკოჰოლის ზომიერი მოხმარება (მცირე რაოდენობა) ჩვეულებრივ დაშვებულია, თუმცა ალკოჰოლის ბოროტად გამოყენება ზრდის ჰეპატოტოქსიურობის რისკს. ღვიძლის ფუნქციის რეგულარული მონიტორინგი რეკომენდებულია.
სტატინთერაპია, როგორც წესი, ხანგრძლივი (სიცოცხლის ბოლომდე) მკურნალობაა. კარდიოვასკულარული რისკის შემცირება მოითხოვს მედიკამენტის უწყვეტ მიღებას. პრეპარატის შეწყვეტა იწვევს ქოლესტერინის დონის ხელახალ მომატებას 2-4 კვირაში.
არა. ატორვასტატინი აბსოლუტურად უკუნაჩვენებია ორსულობისა და ლაქტაციის დროს. ორსულობის დაგეგმვისას პრეპარატი უნდა შეწყდეს მინიმუმ 4 კვირით ადრე. თუ ორსულობა მოულოდნელად დადასტურდა, პრეპარატი დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს.
დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს, თუ გაჩნდა: აუხსნელი კუნთოვანი ტკივილი, სისუსტე ან კრამპი (განსაკუთრებით ცხელებასთან ერთად), შარდის მუქი ფერი (რაბდომიოლიზის ნიშანი), კანისა და თვალების სიყვითლე (ჰეპატოტოქსიურობა), ან ალერგიული რეაქციის ნიშნები.
ატორვასტატინი 10 მგ დოზით ამცირებს LDL-C-ს დაახლოებით 37-39%-ით, 20 მგ — 43%-ით, 40 მგ — 50%-ით, ხოლო 80 მგ — 55-60%-ით. ეფექტის სიდიდე ინდივიდუალურია და დამოკიდებულია საწყის დონეზე, გენეტიკურ ფაქტორებსა და დიეტაზე (NICE NG136).