Apixar · INN
აპიქსარი (Apixar) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
აპიქსაბანი (Apixaban) არის პირდაპირი მოქმედების პერორალური ანტიკოაგულანტი (DOAC), რომელიც მიეკუთვნება Xa ფაქტორის ინჰიბიტორთა ჯგუფს. პრეპარატი შერჩევითად და შექცევადად თრგუნავს კოაგულაციის კასკადის Xa ფაქტორს, რითაც ამცირებს თრომბინის წარმოქმნას და თრომბოზის რისკს. ძირითადი ჩვენებებია: ინსულტისა და სისტემური ემბოლიის პრევენცია არაკარდიოვალვულური წინაგულთა ფიბრილაციის (წინაგულთა ფიბრილაცია) დროს, ღრმა ვენების თრომბოზისა (ღვთ) და ფილტვის არტერიის თრომბოემბოლიის მკურნალობა და რეციდივის პრევენცია, ასევე ვენური თრომბოემბოლიის პროფილაქტიკა ელექტიური მუხლისა და თეძოს სახსრის ენდოპროთეზირების შემდეგ. სტანდარტული დოზაა 5 მგ ან 2,5 მგ ორჯერ დღეში, ჩვენებისა და პაციენტის მახასიათებლების მიხედვით. საქართველოში ხელმისაწვდომია ბრენდი აფიქსარი (Apixar) 2,5 მგ და 5 მგ ტაბლეტების სახით (BNF 87).
---
აპიქსაბანი (INN: Apixaban) წარმოადგენს პირდაპირი მოქმედების პერორალურ ანტიკოაგულანტს (Direct Oral Anticoagulant – DOAC), რომელიც მიეკუთვნება Xa ფაქტორის შერჩევითი ინჰიბიტორების ფარმაკოლოგიურ ჯგუფს. ATC კლასიფიკაციით მისი კოდია B01AF02 — ანტითრომბოზული საშუალებები, პირდაპირი Xa ფაქტორის ინჰიბიტორები.
აპიქსაბანი თავდაპირველად შემუშავდა Bristol-Myers Squibb-ისა და Pfizer-ის ერთობლივი კვლევითი პროგრამის ფარგლებში. პრეპარატმა პირველი მარეგულირებელი დამტკიცება მიიღო ევროკავშირში 2011 წელს, ხოლო FDA-ს მხრიდან — 2012 წელს. დამტკიცებას საფუძვლად დაედო რამდენიმე ფართომასშტაბიანი რანდომიზებული კლინიკური კვლევა: ARISTOTLE (წინაგულთა ფიბრილაცია), AMPLIFY (ვენური თრომბოემბოლია) და ADVANCE (ორთოპედიული თრომბოპროფილაქტიკა).
ტრადიციულ ანტიკოაგულანტებთან (ვარფარინი, ჰეპარინი) შედარებით, აპიქსაბანი გამოირჩევა რამდენიმე უპირატესობით: პროგნოზირებადი ფარმაკოკინეტიკა, საკვებთან მინიმალური ურთიერთქმედება, რუტინული კოაგულაციური მონიტორინგის საჭიროების არარსებობა და სწრაფი მოქმედების დაწყება. აპიქსაბანი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ მედიკამენტთა სიაში (WHO Model List of Essential Medicines, 2023). NICE-ის გაიდლაინით (NICE NG196), აპიქსაბანი რეკომენდებულია როგორც პირველი რიგის ანტიკოაგულანტი არაკარდიოვალვულური წინაგულთა ფიბრილაციის დროს ინსულტის პრევენციისთვის (NICE NG196).
---
აპიქსაბანი ახორციელებს ანტიკოაგულაციურ მოქმედებას კოაგულაციის კასკადის ცენტრალური ენზიმის — Xa ფაქტორის (აქტივირებული სტიუარტ-პრაუერის ფაქტორი) პირდაპირი, შერჩევითი და შექცევადი ინჰიბიციის გზით.
სისხლის შედედების ფიზიოლოგიურ პროცესში Xa ფაქტორი წარმოადგენს პროთრომბინაზას კომპლექსის (Xa/Va ფაქტორების კომბინაცია) მთავარ ენზიმურ კომპონენტს. ეს კომპლექსი ახდენს პროთრომბინის (ფაქტორი II) კონვერსიას თრომბინად (ფაქტორი IIa). თრომბინი, თავის მხრივ, კატალიზებს ფიბრინოგენის ფიბრინად გარდაქმნას, რაც წარმოადგენს თრომბის ფორმირების საბოლოო ეტაპს.
აპიქსაბანი უკავშირდება Xa ფაქტორის აქტიურ ცენტრს (active site) და ბლოკავს მის ენზიმურ აქტივობას. მნიშვნელოვანია, რომ აპიქსაბანი ინჰიბირებს როგორც თავისუფალ Xa ფაქტორს, ასევე პროთრომბინაზას კომპლექსში ჩართულ და თრომბოციტებთან ასოცირებულ Xa ფაქტორს. ეს თვისება განასხვავებს მას არაპირდაპირი ანტიკოაგულანტებისგან (მაგ., ფონდაპარინუქსი), რომლებიც ანტითრომბინ III-ის მეშვეობით მოქმედებენ (EMA SmPC).
Xa ფაქტორის ინჰიბიციის შედეგად აპიქსაბანი:
ანტიკოაგულაციური ეფექტი დოზადამოკიდებულია და პირდაპირ კორელირებს პლაზმაში აპიქსაბანის კონცენტრაციასთან. ეფექტი იწყება მიღებიდან 3-4 საათში (პიკური კონცენტრაციის მიღწევის პერიოდი) და გრძელდება დაახლოებით 12 საათი, რაც ხსნის ორჯერადი დღიური დოზირების რეჟიმის რაციონალობას.
აპიქსაბანი >30,000-ჯერ მეტ სელექციურობას ავლენს Xa ფაქტორის მიმართ სხვა სერინის პროტეაზებთან (თრომბინი, ტრიფსინი, ფაქტორი VIIa, IXa, XIa) შედარებით, რაც უზრუნველყოფს მაღალ სპეციფიკურობას და არასასურველი ეფექტების სიხშირის შემცირებას (BNF 87).
---
აპიქსაბანი გამოიყენება შემდეგი კლინიკური ჩვენებების დროს:
არაკარდიოვალვულური წინაგულთა ფიბრილაციის მქონე მოზრდილ პაციენტებში, რომელთაც აქვთ ერთი ან მეტი რისკფაქტორი (CHA₂DS₂-VASc ქულა ≥1 მამაკაცებში ან ≥2 ქალებში): გულის უკმარისობა, არტერიული ჰიპერტენზია, ასაკი ≥75 წელი, შაქრიანი დიაბეტი, ინსულტის ან TIA-ს ანამნეზი. ARISTOTLE კვლევამ აჩვენა, რომ აპიქსაბანი 5 მგ ორჯერ დღეში ვარფარინთან შედარებით 21%-ით ამცირებს ინსულტისა და სისტემური ემბოლიის რისკს, ხოლო ძირითადი სისხლდენების სიხშირე 31%-ით ნაკლებია (NICE NG196).
ღრმა ვენების თრომბოზის და ფილტვის არტერიის თრომბოემბოლიის მწვავე ეპიზოდის მკურნალობა მოზრდილებში. AMPLIFY კვლევის მიხედვით, აპიქსაბანი არ ჩამოუვარდება ეფექტურობით სტანდარტულ თერაპიას (ენოქსაპარინი/ვარფარინი), ხოლო სისხლდენის რისკი მნიშვნელოვნად ნაკლებია (EMA SmPC).
ღვთ-ის ან ფატე-ის საწყისი მკურნალობის შემდეგ გრძელვადიანი პროფილაქტიკა. AMPLIFY-EXT კვლევამ აჩვენა, რომ აპიქსაბანი 2,5 მგ ორჯერ დღეში 67%-ით ამცირებს რეციდივის რისკს პლაცებოსთან შედარებით (EMA SmPC).
ელექტიური თეძოს ან მუხლის სახსრის ენდოპროთეზირების შემდეგ ვენური თრომბოემბოლიის პრევენცია. ADVANCE კვლევების სერიამ დაადასტურა ეფექტურობა ენოქსაპარინთან შედარებით (NICE TA245).
მნიშვნელოვანი: აპიქსაბანი არ არის ჩვენებული მექანიკური გულის სარქველების მქონე ან საშუალო-მძიმე მიტრალური სტენოზის მქონე პაციენტებში (BNF 87).
---
ბავშვებში (18 წლამდე) უსაფრთხოება და ეფექტურობა დადგენილი არ არის (BNF 87).
---
აპიქსაბანი სწრაფად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. აბსოლუტური ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 50% 10 მგ-მდე დოზებისთვის. პიკური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 3-4 საათში (Tmax). საკვებმა მნიშვნელოვანი გავლენა არ ახდენს ბიოშეღწევადობაზე (EMA SmPC).
მოცულობითი განაწილება (Vd) შეადგენს დაახლოებით 21 ლიტრს. ცილებთან შეკავშირების ხარისხი მაღალია — დაახლოებით 87%, ძირითადად ალბუმინთან. აპიქსაბანი არ აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერში მნიშვნელოვანი რაოდენობით.
აპიქსაბანი მეტაბოლიზდება ძირითადად ღვიძლში, CYP3A4/5-ის მეშვეობით (მთავარი გზა), ასევე CYP1A2, CYP2C8, CYP2C9, CYP2C19 და CYP2J2 იზოფერმენტებით. O-დემეთილაცია და ჰიდროქსილაცია წარმოადგენს მთავარ მეტაბოლურ გზებს. მეტაბოლიტებს მინიმალური ფარმაკოლოგიური აქტივობა აქვთ. აპიქსაბანი ასევე წარმოადგენს P-გლიკოპროტეინის (P-gp) და BCRP-ის სუბსტრატს (EMA SmPC).
აპიქსაბანი ელიმინირდება მრავალი გზით: 27% — თირკმელებით, ~25% — ნაღვლის გზებით, ხოლო დანარჩენი — პირდაპირი ნაწლავის ექსკრეციით. ნახევარდაშლის პერიოდი (t₁/₂) შეადგენს დაახლოებით 12 საათს (საშუალოდ 8-15 საათი), რაც განაპირობებს ორჯერადი დღიური დოზირების რეჟიმს. საერთო კლირენსი — დაახლოებით 3,3 ლ/სთ (BNF 87).
---
სისხლდენის რისკი იზრდება ერთდროული ანტიაგრეგანტების, NSAID-ების, სხვა ანტიკოაგულანტების, SSRI/SNRI-ების გამოყენების, თრომბოციტოპენიის, ღვიძლის ან თირკმლის მძიმე უკმარისობის დროს. სისხლდენის მართვისთვის ხელმისაწვდომია სპეციფიკური ანტიდოტი — ანდექსანეტ ალფა (Andexanet alfa), რომელიც FDA-ს მიერ დამტკიცებულია 2018 წლიდან (BNF 87).
---
---
---
აპიქსაბანის გამოყენების შესახებ ორსულ ქალებში მონაცემები ძალზე შეზღუდულია. ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა რეპროდუქციული ტოქსიკურობა. მოქმედების მექანიზმიდან გამომდინარე, აპიქსაბანი ასოცირებულია სისხლდენის პოტენციურ რისკთან ორსულობის ნებისმიერ ტრიმესტრში. აპიქსაბანი უკუნაჩვენებია ორსულობის პერიოდში (EMA SmPC).
რეპროდუქციული ასაკის ქალებმა უნდა გამოიყენონ ეფექტური კონტრაცეპცია მკურნალობის პერიოდში.
ცხოველებზე ჩატარებულ კვლევებში აპიქსაბანი ან მისი მეტაბოლიტები გამოყოფილა დედის რძეში. ადამიანებში მონაცემები არ არსებობს. ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენება არ არის რეკომენდებული. საჭიროების შემთხვევაში მიიღება გადაწყვეტილება — შეწყდეს ძუძუთი კვება ან პრეპარატის მიღება, რისკ-სარგებლის ინდივიდუალური შეფასების საფუძველზე (BNF 87, EMA SmPC).
---
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე აპიქსაბანი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდ(ებ)ის სახით:
ასევე ხელმისაწვდომია აპიქსაბანის სხვა ბრენდები:
პრეპარატი ინახება ოთახის ტემპერატურაზე (25°C-მდე), მშრალ ადგილას. რეცეპტით გაიცემა. დოზირების რეჟიმი და ჩვენება განისაზღვრება მკურნალი ექიმის მიერ (WHO Model List).
---
აპიქსაბანი მიიღება ორჯერ დღეში, დაახლოებით 12-საათიანი ინტერვალით (მაგ., დილის 8:00 და საღამოს 20:00 საათზე). პრეპარატი შეიძლება მიღებულ იქნას საკვებთან ერთად ან მის გარეშე. მნიშვნელოვანია დოზებს შორის ინტერვალის დაცვა სტაბილური ანტიკოაგულაციური ეფექტის უზრუნველსაყოფად (EMA SmPC).
გამოტოვებული დოზა მიიღეთ რაც შეიძლება მალე, იმავე დღეს. შემდეგ გააგრძელეთ ჩვეულებრივი რეჟიმი — ორჯერ დღეში. არ მიიღოთ ორმაგი დოზა გამოტოვებულის ასანაზღაურებლად. თუ მომდევნო დოზის მიღების დრო ახლოსაა, გამოტოვეთ გამოტოვებული დოზა და გააგრძელეთ ჩვეულებრივი გრაფიკი (BNF 87).
ვარფარინისგან განსხვავებით, აპიქსაბანი არ საჭიროებს რეგულარულ INR მონიტორინგს, აქვს ნაკლები საკვებ-მედიკამენტოზური ურთიერთქმედება და პროგნოზირებადი ფარმაკოკინეტიკა. ეფექტი იწყება სწრაფად (3-4 საათში) ვარფარინის 3-5 დღესთან შედარებით. ARISTOTLE კვლევით, აპიქსაბანი აღმოჩნდა უფრო ეფექტური ინსულტის პრევენციაში და უფრო უსაფრთხო სისხლდენის რისკის თვალსაზრისით (NICE NG196).
ზომიერი ალკოჰოლის მოხმარება, როგორც წესი, არ წარმოადგენს აბსოლუტურ უკუჩვენებას, თუმცა ჭარბი ალკოჰოლის მოხმარება ზრდის სისხლდენის რისკს ღვიძლის ფუნქციაზე ზემოქმედების გამო. რეკომენდებულია ალკოჰოლის მოხმარების შეზღუდვა და მკურნალ ექიმთან კონსულტაცია.
დიახ, Xa ფაქტორის ინჰიბიტორებისთვის (აპიქსაბანი, რივაროქსაბანი) არსებობს სპეციფიკური ანტიდოტი — ანდექსანეტ ალფა (Andexanet alfa), რომელიც FDA-ს მიერ დამტკიცებულია სიცოცხლისთვის საშიში ან უკონტროლო სისხლდენის მართვისთვის. ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას პროთრომბინის კომპლექსის კონცენტრატი (PCC) სასწრაფო სიტუაციებში (BNF 87).
მკურნალობის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ჩვენებაზე: წინაგულთა ფიბრილაციის დროს — უვადოდ (სანამ სარგებელი აღემატება რისკს); ღვთ/ფატე-ის მკურნალობისთვის — მინიმუმ 3-6 თვე; ორთოპედიული თრომბოპროფილაქტიკისთვის — 10-38 დღე ოპერაციის ტიპის მიხედვით. არ შეწყვიტოთ პრეპარატის მიღება ექიმთან კონსულტაციის გარეშე — უეცარი შეწყვეტა ზრდის თრომბოემბოლიური გართულებების რისკს (EMA SmPC).