Antazol · INN
Antazol (Antazol) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ანტაზოლი (Antazoline) არის პირველი თაობის H1 ანტიჰისტამინური პრეპარატი, რომელიც მიეკუთვნება ეთილენდიამინის/იმიდაზოლინის წარმოებულთა ჯგუფს. საქართველოში ხელმისაწვდომია ცხვირის წვეთების სახით 0,05% და 0,1% კონცენტრაციით. პრეპარატი გამოიყენება ალერგიული რინიტის, ცხვირის ლორწოვანი გარსის შეშუპების და ცხვირის გაჭედილობის სიმპტომატური მკურნალობისათვის. ანტაზოლი H1-რეცეპტორების ბლოკირებით აფერხებს ჰისტამინის მოქმედებას, რაც იწვევს ცხვირის ლორწოვანი გარსის შეშუპების შემცირებას, სეკრეციის დათრგუნვას და სუნთქვის გაუმჯობესებას. ტოპიკური გამოყენებისას ეფექტი სწრაფად ვითარდება და გრძელდება 4-6 საათი. პრეპარატი გამოიყენება მოზრდილებსა და ბავშვებში (ასაკის მიხედვით განსხვავებული კონცენტრაციით). როგორც პირველი თაობის ანტიჰისტამინური საშუალება, შეიძლება გამოიწვიოს სედაცია და ლორწოვანი გარსის გამოშრობა.
ანტაზოლი (INN: Antazoline) წარმოადგენს პირველი თაობის H1 ანტიჰისტამინურ პრეპარატს, რომელიც ქიმიურად ეთილენდიამინის წარმოებულია იმიდაზოლინის სტრუქტურული ფრაგმენტით. პრეპარატი სინთეზირებულ იქნა XX საუკუნის 40-იან წლებში, როდესაც ანტიჰისტამინური საშუალებების პირველი თაობის აქტიური კვლევა მიმდინარეობდა. ანტაზოლი განეკუთვნება ეთილენდიამინის ქვეჯგუფს, რომელშიც ასევე შედის ტრიპელენამინი და მეპირამინი (BNF 87).
ქიმიური თვალსაზრისით, ანტაზოლის მოლეკულა შეიცავს იმიდაზოლინის რგოლს, რაც მას განსაკუთრებულ ფარმაკოლოგიურ თვისებებს ანიჭებს — H1-რეცეპტორების ბლოკირების გარდა, პრეპარატს გააჩნია სუსტი ალფა-ადრენომიმეტიკური აქტივობა, რაც ხელს უწყობს ადგილობრივ ვაზოკონსტრიქციას ტოპიკური გამოყენებისას. სწორედ ეს ორმაგი მოქმედების მექანიზმი განაპირობებს მის ეფექტურობას ცხვირის პათოლოგიებში.
ანტაზოლი ფართოდ გამოიყენებოდა როგორც სისტემური, ისე ტოპიკური ანტიჰისტამინური საშუალება. თანამედროვე კლინიკურ პრაქტიკაში უპირატესობა მიენიჭა ტოპიკურ ფორმებს — ცხვირის და თვალის წვეთებს, სადაც პრეპარატის ეფექტი უფრო მიზანმიმართულია, ხოლო სისტემური გვერდითი ეფექტები მინიმალურია. საქართველოში ანტაზოლი ხელმისაწვდომია ცხვირის წვეთების ფორმით ორი განსხვავებული კონცენტრაციით: 0,05% (საბავშვო) და 0,1% (მოზრდილთათვის).
ფარმაკოთერაპიულ კლასიფიკაციაში (ATC: R01AC04/S01GX) ანტაზოლი მიეკუთვნება ცხვირის პრეპარატების ჯგუფს — ანტიალერგიული საშუალებები, ანტიჰისტამინების ქვეჯგუფი (WHO Model List).
ანტაზოლის ფარმაკოლოგიური მოქმედება ეფუძნება ორ ძირითად მექანიზმს, რომლებიც ერთობლივად უზრუნველყოფენ ანტიალერგიულ და დეკონგესტანტურ ეფექტს.
ანტაზოლი წარმოადგენს H1-ჰისტამინური რეცეპტორების შექცევად (რევერსიბელ) კონკურენტულ ანტაგონისტს. პრეპარატი უკავშირდება H1-რეცეპტორის აქტიურ ცენტრს და ხელს უშლის ენდოგენური ჰისტამინის კავშირს რეცეპტორთან. ეს პროცესი ბლოკავს ჰისტამინით გამოწვეულ უჯრედშიდა სიგნალიზაციის კასკადს — Gq ცილის აქტივაციას, ფოსფოლიპაზა C-ის სტიმულაციას, ინოზიტოლ-1,4,5-ტრიფოსფატის (IP3) და დიაცილგლიცეროლის (DAG) წარმოქმნას (EMA SmPC).
H1-რეცეპტორების ბლოკადის შედეგად ინჰიბირდება:
ანტაზოლის მოლეკულის იმიდაზოლინის ფრაგმენტი უზრუნველყოფს სუსტ ალფა-ადრენომიმეტიკურ აქტივობას. პრეპარატი ურთიერთქმედებს ცხვირის ლორწოვანი გარსის არტერიოლებისა და ვენულების კედლის გლუვ კუნთებში არსებულ ალფა-1 და ალფა-2 ადრენორეცეპტორებთან, რაც იწვევს სისხლძარღვების შევიწროებას (ვაზოკონსტრიქციას). ეს მექანიზმი ავსებს ანტიჰისტამინურ ეფექტს და უზრუნველყოფს ცხვირის ლორწოვანი გარსის დეკონგესციას.
როგორც პირველი თაობის ანტიჰისტამინურ საშუალებას, ანტაზოლს გააჩნია:
ტოპიკური გამოყენებისას ეფექტი ვითარდება 5-10 წუთის განმავლობაში და გრძელდება 4-6 საათი. მოქმედების სწრაფი დაწყება განპირობებულია ლორწოვანი გარსის მაღალი ვასკულარიზაციით და პრეპარატის ლიპოფილურობით (BNF 87).
ანტაზოლის ცხვირის წვეთები გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების სიმპტომატური მკურნალობისათვის:
პრეპარატი ეფექტურია ალერგიული რინიტის სიმპტომების — ცხვირის გაჭედილობის, რინორეის, ცემინებისა და ქავილის — შესამსუბუქებლად. გამოიყენება როგორც სეზონური (თივის ცხელება), ისე მთელი წლის ალერგიული რინიტის დროს. ანტაზოლის ორმაგი მოქმედების მექანიზმი (ანტიჰისტამინური + ვაზოკონსტრიქტორული) განსაკუთრებით სასარგებლოა ალერგიული რინიტის კომპლექსური სიმპტომატიკის დროს (NICE NG136).
არაალერგიული ვაზომოტორული რინიტის დროს, სადაც ცხვირის ლორწოვანი გარსის შეშუპება გამოწვეულია ავტონომიური ნერვული სისტემის დისრეგულაციით, ანტაზოლი ეფექტურად ამცირებს ცხვირის კონგესციას.
ზედა სასუნთქი გზების მწვავე ინფექციების დროს განვითარებული ცხვირის გაჭედილობის სიმპტომატური მკურნალობა. პრეპარატი ამცირებს ლორწოვანი გარსის შეშუპებას და აუმჯობესებს ცხვირით სუნთქვას.
მწვავე და ქრონიკული სინუსიტის დროს ანტაზოლი გამოიყენება დამხმარე საშუალებად — ცხვირის ლორწოვანი გარსის დეკონგესციით ხელს უწყობს სინუსების ბუნებრივი ხვრელების გახსნას, დრენაჟის გაუმჯობესებას და სინუსებში სეკრეტის სტაგნაციის თავიდან აცილებას.
შუა ყურის ანთებების კომპლექსურ მკურნალობაში ანტაზოლის ცხვირის წვეთები ხელს უწყობს ევსტაქიევის მილის ხვრელის დეკონგესციას და შუა ყურის ვენტილაციის აღდგენას.
ზოგიერთ შემთხვევაში პრეპარატი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ადგილობრივი ვაზოკონსტრიქტორული ეფექტისათვის, რეციდივული ეპისტაქსის პრევენციისათვის.
მნიშვნელოვანი: ანტაზოლი სიმპტომატური საშუალებაა და არ ახდენს ზემოქმედებას დაავადების ეტიოლოგიაზე. გამოყენების ხანგრძლივობა შეზღუდულია 5-7 დღით „მედიკამენტოზური რინიტის" (rhinitis medicamentosa) განვითარების რისკის გამო (BNF 87).
ანტაზოლი 0,1% ცხვირის წვეთები:
ანტაზოლი 0,05% ცხვირის წვეთები:
ანტაზოლი 0,05% ცხვირის წვეთები:
პრეპარატის გამოყენება არ არის რეკომენდებული 2 წლამდე ასაკის ბავშვებში უსაფრთხოების მონაცემების არასაკმარისობის და მოქმედი ნივთიერების სისტემური შეწოვის მომატებული რისკის გამო.
ტოპიკური გამოყენებისას დოზის კორექცია, როგორც წესი, არ არის საჭირო, თუმცა მძიმე თირკმლის ან ღვიძლის უკმარისობის დროს რეკომენდებულია სიფრთხილე და გამოყენების ხანგრძლივობის მინიმიზაცია (EMA SmPC).
65 წელზე მეტი ასაკის პაციენტებში რეკომენდებულია 0,05% კონცენტრაციის გამოყენება ანტიქოლინერგული გვერდითი ეფექტების რისკის შემცირების მიზნით.
ანტაზოლი ცხვირის ლორწოვანი გარსიდან ნაწილობრივ შეიწოვება სისტემურ სისხლმიმოქცევაში. ტოპიკური აბსორბცია დამოკიდებულია ლორწოვანი გარსის მდგომარეობაზე — ანთებითი პროცესების დროს შეწოვა მომატებულია ვასკულარიზაციის გაზრდის გამო. ადგილობრივი ეფექტის დაწყების დრო: 5-10 წუთი. ბიოხელმისაწვდომობა ტოპიკური გამოყენებისას შედარებით დაბალია (BNF 87).
სისტემურ სისხლმიმოქცევაში მოხვედრის შემთხვევაში ანტაზოლი ფართოდ განაწილდება ორგანიზმში. პრეპარატი ლიპოფილურია და გადალახავს ჰემატო-ენცეფალურ ბარიერს, რაც განაპირობებს პირველი თაობის ანტიჰისტამინებისათვის დამახასიათებელ სედატიურ ეფექტს სისტემური შეწოვის შემთხვევაში. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება: დაახლოებით 70-80%. განაწილების მოცულობა: 2-3 ლ/კგ.
ანტაზოლის მეტაბოლიზმი მიმდინარეობს ღვიძლში ციტოქრომ P450 ფერმენტული სისტემის მეშვეობით. ძირითადი მეტაბოლური გზებია ჰიდროქსილაცია და N-დეალკილირება. მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად უმეტესწილად არააქტიურია.
პრეპარატი და მისი მეტაბოლიტები გამოიყოფა ძირითადად თირკმელებით შარდის საშუალებით. ნახევარდაშლის პერიოდი (t½) სისტემური შეწოვისას: დაახლოებით 3-4 საათი. ადგილობრივი მოქმედების ხანგრძლივობა: 4-6 საათი, რაც აღემატება პლაზმის ნახევარდაშლის პერიოდს ლორწოვან გარსში პრეპარატის ადგილობრივი რეტენციის გამო.
მნიშვნელოვანი გაფრთხილება: 7 დღეზე მეტი ხანგრძლივად გამოყენება მნიშვნელოვნად ზრდის მედიკამენტოზური რინიტის რისკს, რაც ქმნის „მოჯადოებული წრის" ეფექტს — პაციენტი იძულებული ხდება სულ უფრო ხშირად გამოიყენოს პრეპარატი (BNF 87).
კონტრაინდიცირებული კომბინაცია. MAO ინჰიბიტორები (მოკლობემიდი, სელეგილინი) აძლიერებენ ანტაზოლის სიმპათომიმეტიკურ ეფექტს, რაც შეიძლება გამოიწვიოს ჰიპერტენზიული კრიზი. MAO ინჰიბიტორების მიღების შეწყვეტიდან მინიმუმ 14 დღე უნდა გავიდეს ანტაზოლის გამოყენებამდე (BNF 87).
ამიტრიპტილინი, იმიპრამინი და სხვა ტრიციკლური ანტიდეპრესანტები აძლიერებენ ანტაზოლის ანტიქოლინერგულ ეფექტებს (პირის სიმშრალე, შარდის რეტენცია, ტაქიკარდია, ყაბზობა). ასევე შესაძლებელია სედატიური ეფექტის პოტენცირება.
ორალური ანტიჰისტამინების ერთდროული გამოყენება (ცეტირიზინი, ლორატადინი, დესლორატადინი) შეიძლება აძლიერებდეს ანტიქოლინერგულ და სედატიურ ეფექტებს.
ბენზოდიაზეპინები, ბარბიტურატები, ოპიოიდები და ალკოჰოლი აძლიერებენ ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე მადეპრესიულ მოქმედებას. სისტემური შეწოვის შემთხვევაში შესაძლებელია გამოხატული სედაცია.
ანტაზოლის ტოპიკური გამოყენება შეიძლება ნაწილობრივ ანეიტრალებდეს ცხვირის ბეტა-ბლოკატორებით გამოწვეულ ეფექტებს. სისტემური ბეტა-ბლოკატორების (პროპრანოლოლი, ატენოლოლი) ფონზე სიმპათომიმეტიკური ეფექტი შეიძლება გაძლიერდეს.
ანტაზოლის ერთდროული გამოყენება სხვა ტოპიკურ ვაზოკონსტრიქტორებთან (ქსილომეტაზოლინი, ოქსიმეტაზოლინი, ნაფაზოლინი) უკუნაჩვენებია ადიტიური ვაზოკონსტრიქტორული ეფექტის და მედიკამენტოზური რინიტის რისკის გამო (EMA SmPC).
ანტაზოლის გამოყენება ორსულობის პერიოდში სათანადოდ არ არის შესწავლილი კონტროლირებული კლინიკური კვლევებით. პირველი თაობის ანტიჰისტამინების სისტემური გამოყენება ორსულობის პირველ ტრიმესტრში ზოგიერთ ეპიდემიოლოგიურ კვლევაში ასოცირებული იყო ტერატოგენურ რისკთან, თუმცა მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი დამტკიცებული არ არის.
ტოპიკური გამოყენებისას სისტემური ექსპოზიცია მინიმალურია, თუმცა ანტაზოლის ვაზოკონსტრიქტორული ეფექტი თეორიულად შეიძლება გავლენას ახდენდეს საშვილოსნოს სისხლმიმოქცევაზე.
რეკომენდაცია: ორსულობის პერიოდში გამოყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს. სასურველია ალტერნატიული საშუალებების (ფიზიოლოგიური ხსნარით ირიგაცია) გამოყენება (BNF 87).
პირველი თაობის ანტიჰისტამინები გადადის დედის რძეში. ტოპიკური გამოყენებისას კონცენტრაცია რძეში მინიმალურია, თუმცა ნეონატალური სედაციისა და ანტიქოლინერგული ეფექტების რისკი სრულად ვერ გამოირიცხება. ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენება რეკომენდებულია მხოლოდ მოკლე კურსით და ექიმის მეთვალყურეობით.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ანტაზოლი ხელმისაწვდომია შემდეგი პროდუქტების სახით:
პრეპარატი გაიცემა ურეცეპტოდ (OTC) და ხელმისაწვდომია საქართველოს აფთიაქებში. შენახვის პირობები: ოთახის ტემპერატურაზე (15-25°C), ბავშვებისათვის მიუწვდომელ ადგილას. გახსნის შემდეგ ვარგისია 28 დღის განმავლობაში.
ანტაზოლის ცხვირის წვეთები არ უნდა გამოიყენოთ 5-7 დღეზე მეტი ხნით. ხანგრძლივი გამოყენება იწვევს ეგრეთ წოდებულ „მედიკამენტოზურ რინიტს" — მდგომარეობას, რომლის დროსაც ცხვირის ლორწოვანი გარსი კარგავს პრეპარატისადმი მგრძნობელობას, შეშუპება ძლიერდება და პაციენტი სულ უფრო ხშირად მიმართავს წვეთებს, რაც კიდევ უფრო აუარესებს მდგომარეობას. თუ სიმპტომები ერთ კვირაში არ შემცირდა, მიმართეთ ექიმს (BNF 87).
ანტაზოლი 0,05% ცხვირის წვეთები შეიძლება გამოყენებულ იქნას 6 წელზე უფროსი ასაკის ბავშვებში (2-6 წლის ასაკში — მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით). 0,1% კონცენტრაცია განკუთვნილია მხოლოდ 12 წელზე მეტი ასაკისა და მოზრდილებისათვის. 2 წლამდე ასაკის ბავშვებში პრეპარატის გამოყენება არ არის რეკომენდებული სისტემური გვერდითი ეფექტების მომატებული რისკის გამო.
არა, ანტაზოლი განკუთვნილია მხოლოდ მოკლევადიანი სიმპტომატური მკურნალობისთვის. ალერგიული რინიტის ხანგრძლივი მართვისთვის რეკომენდებულია ინტრანაზალური კორტიკოსტეროიდები (მაგ., მომეტაზონი, ფლუტიკაზონი) ან მეორე თაობის ორალური ანტიჰისტამინები (ცეტირიზინი, დესლორატადინი), რომლებიც უსაფრთხოა ხანგრძლივი გამოყენებისას (NICE NG136).
ტოპიკური გადაჭარბებული დოზის შემთხვევაში (ზედმეტი წვეთების ჩაწვეთება) ჩვეულებრივ სერიოზული საფრთხე არ არსებობს — შეიძლება გამოხატულად გაგრძნოთ ცხვირის სიმშრალე ან წვა. თუმცა ბავშვმა თუ შემთხვევით გადაყლაპა დიდი რაოდენობის წვეთები, შეიძლება განვითარდეს სისტემური სიმპტომები: ძილიანობა, ტაქიკარდია, არტერიული წნევის ცვლილება. ასეთ შემთხვევაში დაუყოვნებლივ მიმართეთ სამედიცინო დახმარებას ან დარეკეთ სასწრაფო დახმარების სამსახურში.
ანტაზოლის ერთდროული გამოყენება სხვა ვაზოკონსტრიქტორულ ცხვირის წვეთებთან (ქსილომეტაზოლინი, ნაფაზოლინი, ოქსიმეტაზოლინი) კატეგორიულად არ არის რეკომენდებული — ეს ზრდის ადგილობრივი და სისტემური გვერდითი ეფექტების რისკს. თუმცა ფიზიოლოგიური ხსნარის ან ზღვის წყლის სპრეის ერთდროული გამოყენება დასაშვებია და რეკომენდებულიც კი — ჯერ გარეცხეთ ცხვირი ფიზიოლოგიური ხსნარით, შემდეგ ჩაიწვეთეთ ანტაზოლი.
ტოპიკური გამოყენებისას სისტემური შეწოვა მინიმალურია, ამიტომ სედატიური ეფექტი იშვიათია. თუმცა, როგორც პირველი თაობის ანტიჰისტამინური პრეპარატი, ანტაზოლმა შეიძლება გამოიწვიოს მსუბუქი ძილიანობა ზოგიერთ პაციენტში, განსაკუთრებით პირველი გამოყენებისას ან დიდი დოზით. ავტომობილის მართვის ან მექანიზმებთან მუშაობის წინ რეკომენდებულია ინდივიდუალური რეაქციის შეფასება.