Analgin · INN
Analgin (Analgin) ხელმისაწვდომია საქართველოში 7 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ანალგინი (მეტამიზოლ ნატრიუმი) არის პირაზოლონის ჯგუფის არაოპიოიდური ანალგეზიური და ანტიპირეტიკული პრეპარატი, რომელიც ფართოდ გამოიყენება ტკივილის მოხსნისა და ცხელების დაწევის მიზნით. იგი ეფექტურია ზომიერი და ძლიერი ტკივილის სინდრომის, მათ შორის თავის, კბილის, სახსრებისა და მენსტრუალური ტკივილის, აგრეთვე კოლიკური ტკივილის დროს. პრეპარატი ხელმისაწვდომია პერორალური (ტაბლეტები, გრანულები) და პარენტერალური (საინექციო ხსნარი) ფორმებით. ანალგინი აბლოკირებს ციკლოოქსიგენაზას (COX) ფერმენტს და მოქმედებს ცენტრალური და პერიფერიული ანალგეზიის მექანიზმებზე. მთავარი სერიოზული რისკი — აგრანულოციტოზი — იშვიათი, მაგრამ პოტენციურად სიცოცხლისთვის საშიში გვერდითი ეფექტია, რის გამოც პრეპარატი ამოღებულია რამდენიმე ქვეყნის ბაზრიდან. საქართველოში ანალგინი ფართოდ გამოიყენება და ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახით.
ანალგინი (მეტამიზოლ ნატრიუმი, INN: Metamizole sodium) არის პირაზოლონის წარმოებულთა ჯგუფის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატი (აასპ), რომელიც გამოირჩევა ძლიერი ანალგეზიური და ანტიპირეტიკული მოქმედებით, ხოლო ანთების საწინააღმდეგო ეფექტი შედარებით სუსტია. პრეპარატი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1920 წელს გერმანიაში კომპანია Hoechst AG-ის მიერ და კომერციულ ბაზარზე გამოჩნდა 1922 წელს სახელწოდებით „Novalgin".
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით ანალგინი მიეკუთვნება არაოპიოიდურ ანალგეტიკებსა და ანტიპირეტიკებს (ATC კოდი: N02BB02). მიუხედავად იმისა, რომ იგი ხშირად აასპ-ების ჯგუფში განიხილება, მისი ქიმიური სტრუქტურა და მოქმედების პროფილი მნიშვნელოვნად განსხვავდება კლასიკური აასპ-ებისგან (იბუპროფენი, დიკლოფენაკი). პირაზოლონის ჯგუფის სხვა წევრებია ფენაზონი და პროპიფენაზონი.
ანალგინი ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ანალგეტიკია მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ ევროპაში, ლათინურ ამერიკასა და აზიაში. თუმცა, აგრანულოციტოზის რისკის გამო, პრეპარატი აკრძალულია ან შეზღუდულია აშშ-ში, დიდ ბრიტანეთში, იაპონიასა და სკანდინავიის ქვეყნებში (EMA SmPC). საქართველოში ანალგინი რჩება ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად გამოყენებულ ანალგეტიკად და ხელმისაწვდომია როგორც რეცეპტით, ისე რეცეპტის გარეშე — ფორმის მიხედვით.
პრეპარატი შეტანილია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ზოგიერთი ქვეყნის ძირითად წამლების ნუსხაში, თუმცა WHO-ს მოდელურ ნუსხაში (WHO Model List) არ შედის აგრანულოციტოზის რისკის გამო.
ანალგინის მოქმედების მექანიზმი მულტიმოდალურია და სრულად ჯერ კიდევ არ არის გარკვეული. ძირითადი ფარმაკოლოგიური ეფექტები მოიცავს:
ციკლოოქსიგენაზას (COX) ინჰიბირება: ანალგინი და მისი აქტიური მეტაბოლიტები (4-მეთილამინოანტიპირინი — 4-MAA და 4-ამინოანტიპირინი — 4-AA) ინჰიბირებენ ციკლოოქსიგენაზას იზოფერმენტებს — COX-1 და COX-2, რაც იწვევს პროსტაგლანდინების (PGE2, PGI2) სინთეზის შემცირებას. განსხვავებით კლასიკური აასპ-ებისგან, ანალგინი უფრო მეტად მოქმედებს ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში (ცნს), ვიდრე პერიფერიაზე, რაც ხსნის მის ძლიერ ანალგეზიურ და ანტიპირეტიკულ ეფექტს, მაგრამ შედარებით სუსტ ანთების საწინააღმდეგო მოქმედებას (EMA SmPC).
COX-3 ინჰიბირება: ზოგიერთი კვლევის მიხედვით, ანალგინი ინჰიბირებს ცნს-ში ლოკალიზებულ COX-3 (COX-1-ის ვარიანტი) ფერმენტს, რაც ხელს უწყობს ცენტრალურ ანტიპირეტიკულ მოქმედებას.
ენდოკანაბინოიდური სისტემა: თანამედროვე კვლევები ვარაუდობენ, რომ ანალგინის ერთ-ერთი მეტაბოლიტი — არაქიდონოილ ამიდი (AM404 ანალოგი) — მოქმედებს ენდოკანაბინოიდურ სისტემაზე, კერძოდ CB1 რეცეპტორებზე, რაც თანამონაწილეობს ცენტრალურ ანალგეზიაში.
დაღმავალი ტკივილის საინჰიბიტორო გზების აქტივაცია: ანალგინი ააქტივებს პერიაქვედუქტალური ნაცრისფერი ნივთიერების (PAG) და როსტრო-ვენტრომედიალური ტვინხორხის (RVM) დაღმავალ საინჰიბიტორო გზებს, რაც აძლიერებს ოპიოიდერგულ ანტინოციცეპტიურ მექანიზმებს ზურგის ტვინის დონეზე.
სპაზმოლიზური ეფექტი: ანალგინი ავლენს პირდაპირ სპაზმოლიზურ მოქმედებას გლუვ მუსკულატურაზე, განსაკუთრებით კუჭ-ნაწლავის ტრაქტისა და შარდ-სასქესო სისტემის ორგანოებზე, რაც ხსნის მის ეფექტურობას კოლიკური ტკივილის დროს.
ანტიპირეტიკული მოქმედება: პრეპარატი ამცირებს ჰიპოთალამუსის თერმორეგულაციის ცენტრში პროსტაგლანდინ E2-ის კონცენტრაციას, რითაც აღადგენს ნორმალურ ტემპერატურულ წერტილს (set point). ანტიპირეტიკული ეფექტის სიძლიერით ანალგინი აღემატება პარაცეტამოლს და იბუპროფენს.
ანალგინი ინიშნება შემდეგი მდგომარეობების დროს:
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ანალგინი არ არის პირველი არჩევანის პრეპარატი ტკივილისა და ცხელების დროს. თანამედროვე რეკომენდაციების მიხედვით, იგი გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევებში, როდესაც სხვა ანალგეტიკები/ანტიპირეტიკები (პარაცეტამოლი, აასპ-ები) უეფექტოა ან უკუნაჩვენებია (EMA SmPC). ანალგინის ხანგრძლივი გამოყენება არ არის რეკომენდებული აგრანულოციტოზის რისკის გამო.
პერორალურად:
პარენტერალურად (ინტრამუსკულურად/ინტრავენურად):
3–11 თვე (5–8 კგ): მხოლოდ ი/მ, 50–100 მგ ერთჯერადად 1–3 წელი (9–15 კგ): 75–250 მგ ერთჯერადად 4–6 წელი (16–23 კგ): 125–375 მგ ერთჯერადად 7–9 წელი (24–30 კგ): 200–500 მგ ერთჯერადად 10–12 წელი (31–45 კგ): 250–750 მგ ერთჯერადად 13–14 წელი (46–53 კგ): 375–1000 მგ ერთჯერადად
საორიენტაციო დოზა: 8–16 მგ/კგ ერთჯერადად, მაქსიმუმ 4-ჯერ დღეში (EMA SmPC).
აბსორბცია: ანალგინი პერორალური მიღების შემდეგ სწრაფად და თითქმის სრულად (85–90%) შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. იგი წარმოადგენს პროწამალს (prodrug) — კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში სწრაფად ჰიდროლიზდება აქტიურ მეტაბოლიტად 4-მეთილამინოანტიპირინად (4-MAA). პლაზმაში 4-MAA-ს მაქსიმალური კონცენტრაცია (Tmax) მიიღწევა 1,2–2,0 საათში პერორალური მიღების შემდეგ (EMA SmPC).
განაწილება: განაწილების მოცულობა (Vd) შეადგენს დაახლოებით 0,7–0,8 ლ/კგ. 4-MAA-ს ცილებთან შეკავშირება დაბალია (~58%), ხოლო სხვა მეტაბოლიტების — უფრო მაღალი. აქტიური მეტაბოლიტები კვეთენ ჰემატოენცეფალურ ბარიერს და პლაცენტურ ბარიერს.
მეტაბოლიზმი: ანალგინი ღვიძლში მეტაბოლიზდება რამდენიმე ეტაპად:
მეტაბოლიზმში მონაწილეობს CYP2B6, CYP2C9, CYP2C19 და CYP3A4 ფერმენტები.
ექსკრეცია: მეტაბოლიტების 90%-ზე მეტი გამოიყოფა თირკმელებით (შარდით). ნახევარდაშლის პერიოდი (t½): 4-MAA — 2,5–4,0 საათი; 4-AA — 3,7–7,7 საათი; 4-AcAA — 9,5–11,2 საათი.
აგრანულოციტოზი — ყველაზე საშიში გვერდითი ეფექტი. სიხშირე შეფასებულია 1:1500-დან 1:1 000 000-მდე (ქვეყნის მიხედვით). ვლინდება:
სიმპტომები შეიძლება გამოჩნდეს მოულოდნელად, განსაკუთრებით გამოყენების პირველ კვირებში. ჩვეულებრივ, ალერგიული მექანიზმით მიმდინარეობს (EMA SmPC).
ანაფილაქსია/ანაფილაქტოიდური რეაქცია — შეიძლება განვითარდეს, განსაკუთრებით პარენტერალური შეყვანისას:
პანციტოპენია, თრომბოციტოპენია — იშვიათად
სტივენს-ჯონსონის სინდრომი / ტოქსიკური ეპიდერმული ნეკროლიზი — ძალიან იშვიათი, მაგრამ სიცოცხლისთვის საშიში დერმატოლოგიური რეაქციები
თირკმელების მწვავე უკმარისობა — ინტერსტიციული ნეფრიტი, პროტეინურია (ძალიან იშვიათად)
> მნიშვნელოვანი: პაციენტს უნდა ეცნობოს, რომ ცხელების, ყელის ტკივილისა და ლორწოვანი გარსის წყლულების გამოჩენის შემთხვევაში დაუყოვნებლივ შეწყვიტოს პრეპარატის მიღება და მიმართოს ექიმს სისხლის სრული ანალიზის ჩასატარებლად.
ციკლოსპორინი: ანალგინი ამცირებს ციკლოსპორინის პლაზმურ კონცენტრაციას CYP3A4-ის ინდუქციის გზით. საჭიროა ციკლოსპორინის დონის მონიტორინგი.
მეტოტრექსატი: ანალგინი ზრდის მეტოტრექსატის ჰემატოტოქსიკურობას ცილებთან შეკავშირებიდან გამოთავისუფლებით. კომბინაცია არ არის რეკომენდებული.
ლითიუმი: ანალგინი ამცირებს ლითიუმის რენალურ კლირენსს, რაც ზრდის ლითიუმის ტოქსიკურობის რისკს.
ანტიკოაგულანტები (ვარფარინი, კუმარინის წარმოებულები): ანალგინი აძლიერებს ანტიკოაგულანტების ეფექტს, რაც ზრდის სისხლდენის რისკს. INR მონიტორინგი აუცილებელია.
ქლორპრომაზინი: კომბინაციამ შეიძლება გამოიწვიოს მძიმე ჰიპოთერმია.
სხვა მიელოტოქსიკური პრეპარატები: ანალგინის ერთდროული გამოყენება მიელოსუპრესიული პრეპარატებთან (მეტამიზოლი, ციტოსტატიკები, კლოზაპინი) მნიშვნელოვნად ზრდის აგრანულოციტოზის რისკს (EMA SmPC).
ალკოჰოლი: აძლიერებს ანალგინის სედაციურ ეფექტს და ჰიპოტენზიას.
აცეტილსალიცილის მჟავა და სხვა აასპ-ები: ანალგინი შეიძლება ხელი შეუშალოს ასპირინის ანტითრომბოციტულ ეფექტს COX-1-ის კონკურენტული ინჰიბირების გზით. პაციენტებში, რომლებიც იღებენ დაბალ დოზის ასპირინს კარდიოპროტექციისთვის, ეს ურთიერთქმედება კლინიკურად მნიშვნელოვანია.
CYP2B6 სუბსტრატები: ანალგინი ინდუცირებს CYP2B6 და CYP3A4, რაც ამცირებს ბუპროპიონის, ეფავირენზისა და სხვა სუბსტრატების კონცენტრაციას.
ანალგინი უკუნაჩვენებია ორსულობის III ტრიმესტრში არტერიოზული სადინარის (ductus arteriosus) ნაადრევი დახურვისა და პერინატალური გართულებების რისკის გამო (EMA SmPC).
I ტრიმესტრი: არასაკმარისი მონაცემები ტერატოგენურობის შესახებ. გამოიყენება მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში, როდესაც სარგებელი აჭარბებს რისკს.
II ტრიმესტრი: შეიძლება გამოიყენოს სიფრთხილით, მინიმალური ეფექტური დოზით და მინიმალური ხანგრძლივობით.
III ტრიმესტრი: სტრიქტულად უკუნაჩვენებია — პროსტაგლანდინების ინჰიბირება იწვევს ფეტალური არტერიოზული სადინარის ნაადრევ შევიწროებას, ოლიგოჰიდრამნიონს, ნეონატალურ თირკმლის უკმარისობას და მშობიარობის გახანგრძლივებას.
ანალგინის მეტაბოლიტები გამოიყოფა დედის რძეში. ძუძუთი კვება არ არის რეკომენდებული პრეპარატის მიღებიდან 48 საათის განმავლობაში. ხანგრძლივი გამოყენებისას ძუძუთი კვება უნდა შეწყდეს (EMA SmPC).
საქართველოში ანალგინი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა მწარმოებლის პრეპარატების სახით:
პრეპარატი ხელმისაწვდომია აფთიაქებში როგორც ტაბლეტის, ისე საინექციო ფორმით.
ანალგინის ხანგრძლივი ან რეგულარული გამოყენება არ არის რეკომენდებული აგრანულოციტოზის რისკის გამო. პრეპარატი განკუთვნილია მოკლევადიანი გამოყენებისთვის — ტკივილის ან ცხელების ეპიზოდური კუპირებისთვის. თუ ტკივილი 3–5 დღეზე მეტ ხანს გრძელდება, აუცილებელია ექიმის კონსულტაცია (EMA SmPC).
ანალგინი აკრძალულია აშშ-ში, დიდ ბრიტანეთში, შვედეთსა და ზოგიერთ სხვა ქვეყანაში აგრანულოციტოზის — სიცოცხლისთვის საშიში ჰემატოლოგიური გვერდითი ეფექტის — რისკის გამო. თუმცა, მრავალ ევროპულ ქვეყანაში (გერმანია, ესპანეთი, პოლონეთი) და საქართველოში პრეპარატი ნებადართულია, რადგან ითვლება, რომ სარგებელი, სწორი გამოყენების პირობებში, გადაწონის რისკს.
დიახ, ანალგინისა და პარაცეტამოლის კომბინაცია ზოგადად დასაშვებია და პრაქტიკაში გამოიყენება ანალგეზიური ეფექტის გაძლიერებისთვის. თუმცა, ორივე პრეპარატს გააჩნია ჰეპატოტოქსიკურობის პოტენციალი, ამიტომ კომბინაცია უნდა განხორციელდეს ექიმის რეკომენდაციით, რეკომენდებული დოზების ფარგლებში.
დაუყოვნებლივ შეწყვიტეთ ანალგინის მიღება და მიმართეთ ექიმს, თუ გამოჩნდა: მოულოდნელი ცხელება, ყელის ძლიერი ტკივილი, პირის ღრუს ლორწოვანის წყლულები, კანის გამონაყარი, ქავილი, სუნთქვის გაძნელება, სახისა და ყელის შეშუპება, ან შარდვის დარღვევა. ეს სიმპტომები შეიძლება მიუთითებდეს აგრანულოციტოზზე ან ანაფილაქსიაზე.
ანალგინის ინტრავენური შეყვანა უნდა განხორციელდეს ძალიან ნელა — არაუმეტეს 500 მგ/წუთში — არტერიული წნევის მკვეთრი ვარდნის, ანაფილაქსიისა და შოკის თავიდან ასაცილებლად. პაციენტი ინექციის დროს უნდა იყოს წოლით მდგომარეობაში. ინტრამუსკულური ინექციისას ნემსი საკმარისად გრძელი უნდა იყოს. სავალდებულოა სასიცოცხლო ნიშნების მონიტორინგი ინექციის დროს და შემდეგ 30 წუთის განმავლობაში (EMA SmPC).
ანალგინი შეიძლება გამოიყენოს ბავშვებში 3 თვის ასაკიდან (სხეულის წონა ≥5 კგ), მაგრამ მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით და როდესაც სხვა ანტიპირეტიკები/ანალგეტიკები არაეფექტურია. დოზა გამოითვლება წონის მიხედვით (8–16 მგ/კგ). 3 თვემდე ასაკში ანალგინი სტრიქტულად უკუნაჩვენებია.