Amradipin · INN
ამრადიპინი (Amradipin) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ამრადიპინი (Amradipin) წარმოადგენს დიჰიდროპირიდინული რიგის კალციუმის არხების ბლოკატორს, რომელიც გამოიყენება არტერიული ჰიპერტენზიისა და გულმკერდის ტკივილის (სტაბილური სტენოკარდიის) სამკურნალოდ. პრეპარატი მოქმედებს სისხლძარღვთა გლუვი კუნთების კალციუმის L-ტიპის არხების ბლოკადის გზით, რის შედეგადაც ხდება პერიფერიული სისხლძარღვების რელაქსაცია და არტერიული წნევის შემცირება. საქართველოში ხელმისაწვდომია 4 მგ და 8 მგ ტაბლეტების სახით. ჩვეულებრივ, მკურნალობა იწყება 4 მგ დოზით დღეში ერთხელ, საჭიროების შემთხვევაში დოზის გაზრდით 8 მგ-მდე. პრეპარატი კარგად აიტანება, ხოლო ყველაზე გავრცელებულ გვერდით ეფექტებს შორისაა თავის ტკივილი, პერიფერიული შეშუპება და სახის სიწითლე. ამრადიპინი განეკუთვნება ანტიჰიპერტენზიული თერაპიის პირველი რიგის პრეპარატებს.
---
ამრადიპინი (INN: Amradipin) არის მესამე თაობის დიჰიდროპირიდინული კალციუმის არხების ბლოკატორი (ქიმიურად — კალციუმის ანტაგონისტი), რომელიც მიეკუთვნება კარდიოვასკულარული ფარმაკოლოგიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კლასს. ეს პრეპარატთა ჯგუფი პირველად შეიქმნა XX საუკუნის 60-70-იან წლებში, როდესაც ნიფედიპინის აღმოჩენამ ახალი ეპოქა დაიწყო ჰიპერტენზიის ფარმაკოთერაპიაში (BNF 87).
დიჰიდროპირიდინები, მათ შორის ამრადიპინი, განსხვავდებიან არადიჰიდროპირიდინული კალციუმის ანტაგონისტებისგან (ვერაპამილი, დილტიაზემი) თავიანთი მაღალი ვაზოსელექტიურობით — ისინი ძირითადად სისხლძარღვთა გლუვ კუნთებზე მოქმედებენ და მინიმალურ ეფექტს ახდენენ მიოკარდიუმის გამტარობასა და შეკუმშვადობაზე.
ამრადიპინი ხასიათდება ხანგრძლივი მოქმედებით, რაც საშუალებას იძლევა მიღებულ იქნას დღეში ერთხელ. ხელმისაწვდომია პერორალური მიღების ტაბლეტების სახით 4 მგ და 8 მგ დოზებით.
ATC კლასიფიკაციის მიხედვით, ამრადიპინი მიეკუთვნება C08CA ქვეჯგუფს — დიჰიდროპირიდინის წარმოებულები. ეს კლასი მოიცავს ისეთ ფართოდ ცნობილ პრეპარატებს, როგორებიცაა ამლოდიპინი, ლერკანიდიპინი, ფელოდიპინი და სხვა. ამრადიპინი თავისი ფარმაკოლოგიური პროფილით ახლოს დგას ამ ჯგუფის თანამედროვე წარმომადგენლებთან — მაღალი ვასკულარული სელექტიურობითა და ხანგრძლივი მოქმედების პერიოდით (EMA SmPC).
---
ამრადიპინის მოქმედების მექანიზმი ეფუძნება ვოლტაჟ-დამოკიდებული L-ტიპის კალციუმის არხების სელექტიურ ბლოკადას სისხლძარღვთა გლუვ კუნთოვან უჯრედებში. ეს არხები წარმოადგენენ ტრანსმემბრანულ ცილოვან კომპლექსებს, რომლებიც რეგულირებენ კალციუმის იონების (Ca²⁺) შემოდინებას უჯრედში.
ფიზიოლოგიურ პირობებში, სისხლძარღვთა გლუვი კუნთის უჯრედების დეპოლარიზაციისას L-ტიპის კალციუმის არხები იხსნება და Ca²⁺ იონები შემოედინება უჯრედში. ინტრაცელულარული კალციუმის კონცენტრაციის მატება იწვევს აქტინ-მიოზინის ურთიერთქმედებას და კუნთის შეკუმშვას (ვაზოკონსტრიქცია). ამრადიპინი სპეციფიკურად უკავშირდება L-ტიპის კალციუმის არხის α₁ ქვეერთეულის დიჰიდროპირიდინულ შემაკავშირებელ ადგილს, რაც ხელს უშლის არხის გახსნას და Ca²⁺-ის შემოდინებას (BNF 87).
კალციუმის არხების ბლოკადის შედეგად განვითარდება შემდეგი ეფექტები:
ამრადიპინი ხასიათდება მაღალი ვასკულარული სელექტიურობით — იგი უპირატესად მოქმედებს სისხლძარღვთა გლუვ კუნთებზე და მინიმალურ ეფექტს ახდენს მიოკარდიუმის უჯრედებზე. ეს ნიშნავს, რომ თერაპიული დოზებით ამრადიპინი მნიშვნელოვნად არ ამცირებს გულის შეკუმშვადობას (ნეგატიური ინოტროპული ეფექტი) და არ აფერხებს ატრიოვენტრიკულურ გამტარობას, რაც მას განასხვავებს ვერაპამილისა და დილტიაზემისგან (EMA SmPC).
პრეპარატის ხანგრძლივი მოქმედება განპირობებულია მისი ნელი ასოცირებით/დისოცირებით კალციუმის არხის შემაკავშირებელი ადგილიდან, რაც უზრუნველყოფს 24-საათიან ჰემოდინამიკურ კონტროლს ერთჯერადი მიღებით.
---
ამრადიპინი ინიშნება შემდეგი დაავადებებისა და მდგომარეობების სამკურნალოდ:
ამრადიპინის ძირითადი ჩვენებაა არტერიული ჰიპერტენზია — როგორც მონოთერაპიის სახით, ასევე სხვა ანტიჰიპერტენზიულ პრეპარატებთან კომბინაციაში. NICE-ის გაიდლაინის (NICE NG136) თანახმად, კალციუმის არხების ბლოკატორები წარმოადგენენ პირველი რიგის თერაპიას ჰიპერტენზიის მქონე 55 წელზე უფროსი ასაკის პაციენტებისთვის, ასევე აფროკარიბული წარმომავლობის ნებისმიერი ასაკის პაციენტებისთვის.
ამრადიპინი ეფექტურია როგორც I, ასევე II ხარისხის ჰიპერტენზიის მკურნალობაში. პრეპარატი უზრუნველყოფს სისტოლური და დიასტოლური წნევის სტაბილურ შემცირებას 24 საათის განმავლობაში, ხანგრძლივი მოქმედების მექანიზმის წყალობით.
კომბინირებული თერაპიის ფარგლებში, ამრადიპინი კარგად ეთავსება:
ამრადიპინი ინიშნება სტაბილური სტენოკარდიის სამკურნალოდ, როგორც კორონარული სისხლძარღვების სპაზმის (ვაზოსპასტური/პრინცმეტალის სტენოკარდია) შემთხვევაში, ასევე დატვირთვის სტენოკარდიის დროს. კორონარული არტერიების დილატაციის გზით პრეპარატი აუმჯობესებს მიოკარდიუმის ჟანგბადით მომარაგებას, ხოლო პერიფერიული რეზისტენტობის შემცირებით ამცირებს გულის მუშაობის დატვირთვას (BNF 87).
კალციუმის არხების ბლოკატორები, მათ შორის ამრადიპინი, შეიძლება გამოყენებულ იქნას რეინოს ფენომენის სიმპტომური მკურნალობისთვის, თუმცა ეს ჩვენება off-label შეიძლება ჩაითვალოს ზოგიერთ შემთხვევაში.
---
მკურნალობა, როგორც წესი, იწყება 4 მგ-ით. თუ 2-4 კვირის შემდეგ სასურველი თერაპიული ეფექტი არ მიიღწევა, დოზა შეიძლება გაიზარდოს 8 მგ-მდე (EMA SmPC).
ხანდაზმულ პაციენტებში მეტაბოლიზმი შენელებულია, ამიტომ რეკომენდებულია მკურნალობის დაწყება ყველაზე დაბალი დოზით — 4 მგ, ხოლო დოზის ტიტრაცია განხორციელდეს უფრო ნელი ტემპით (BNF 87).
მსუბუქი და ზომიერი თირკმლის უკმარისობის დროს (GFR >30 მლ/წთ) დოზის კორექცია, როგორც წესი, არ არის საჭირო, ვინაიდან ამრადიპინი ძირითადად ღვიძლში მეტაბოლიზდება. მძიმე თირკმლის უკმარისობის დროს საჭიროა სიფრთხილის გამოჩენა და მონიტორინგი.
ღვიძლის ფუნქციის დარღვევის მქონე პაციენტებში ამრადიპინის კლირენსი მნიშვნელოვნად შემცირებულია. რეკომენდებულია:
ამრადიპინის გამოყენება 18 წლამდე ასაკის პაციენტებში არ არის რეკომენდებული, ვინაიდან ამ ასაკობრივი ჯგუფისთვის უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის მონაცემები საკმარისი არ არის.
ტაბლეტი მიიღება მთლიანად, საკმარისი რაოდენობის წყლით, საკვების მიღების მიუხედავად. რეკომენდებულია მიღება დღის ერთსა და იმავე პერიოდში, სასურველია დილით.
---
ამრადიპინი პერორალური მიღების შემდეგ კარგად აბსორბირდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 60-70%-ს, რაც განპირობებულია „პირველი გავლის" ეფექტით ღვიძლში. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან დაახლოებით 4-6 საათში (Tmax). საკვები მნიშვნელოვნად არ მოქმედებს აბსორბციის ხარისხსა და სისრულეზე (EMA SmPC).
ამრადიპინი ხასიათდება მაღალი ცილაშეკავშირების ხარისხით — პლაზმის ცილებთან (ძირითადად ალბუმინი) კავშირი შეადგენს >95%-ს. მოცულობითი განაწილება (Vd) შედარებით მაღალია, რაც მიუთითებს ქსოვილებში კარგ პენეტრაციაზე.
პრეპარატი ექსტენსიურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 ფერმენტთა სისტემის მეშვეობით, ძირითადად CYP3A4 იზოფერმენტის მონაწილეობით. მეტაბოლიზმის პროცესში წარმოიქმნება არააქტიური მეტაბოლიტები.
ამრადიპინის ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს დაახლოებით 15-25 საათს, რაც უზრუნველყოფს 24-საათიანი დოზირების შესაძლებლობას. ელიმინაცია ხორციელდება ძირითადად თირკმელებით მეტაბოლიტების სახით (~60-70%), ხოლო დარჩენილი ნაწილი გამოიყოფა ნაღვლით ფეკალური გზით. სტაბილური მდგომარეობა (steady-state) მიიღწევა მკურნალობის დაწყებიდან დაახლოებით 7-8 დღის შემდეგ (BNF 87).
---
პერიფერიული შეშუპების შემცირებისთვის შეიძლება:
თუ გვერდითი ეფექტები მძიმეა ან პერსისტირებს, საჭიროა პრეპარატის შეცვლა ალტერნატიული ანტიჰიპერტენზიული საშუალებით.
---
---
ვინაიდან ამრადიპინი მეტაბოლიზდება CYP3A4-ის მეშვეობით, ამ ფერმენტის ძლიერი ინჰიბიტორები ზრდიან ამრადიპინის პლაზმურ კონცენტრაციას:
ამ კომბინაციების დროს საჭიროა ამრადიპინის დოზის შემცირება ან ინტენსიური მონიტორინგი (EMA SmPC).
ძლიერი ინდუქტორები ამცირებენ ამრადიპინის ეფექტურობას:
სხვა ანტიჰიპერტენზიულ საშუალებებთან ერთად მიღებისას ჰიპოტენზიური ეფექტი შეიძლება გაძლიერდეს. განსაკუთრებული სიფრთხილეა საჭირო:
ამრადიპინმა შეიძლება გაზარდოს ციკლოსპორინის პლაზმური კონცენტრაცია. საჭიროა ციკლოსპორინის დონის მონიტორინგი.
კალციუმის არხების ბლოკატორები ზრდიან სიმვასტატინის ექსპოზიციას, რაც მიოპათიის/რაბდომიოლიზის რისკს ამაღლებს. სიმვასტატინის დოზა არ უნდა აღემატებოდეს 20 მგ/დღეში ამრადიპინთან ერთად მიღებისას (BNF 87).
---
ამრადიპინი არ არის რეკომენდებული ორსულობის პერიოდში, განსაკუთრებით პირველ ტრიმესტრში. ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა რეპროდუქციული ტოქსიურობა მაღალი დოზებით. ადამიანებში კლინიკური მონაცემები შეზღუდულია.
ორსულობის დროს ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ უპირატესობა ენიჭება ლაბეტალოლს, ნიფედიპინს (რომელსაც მეტი კლინიკური გამოცდილება აქვს ორსულობაში) ან მეთილდოფას (NICE NG133).
თუ პაციენტი ორსულობას გეგმავს, რეკომენდებულია ამრადიპინის შეცვლა ორსულობისთვის უსაფრთხო ალტერნატივით.
ამრადიპინის გამოყოფა დედის რძეში სრულად შესწავლილი არ არის. დიჰიდროპირიდინული CCB-ები, როგორც წესი, მცირე რაოდენობით გადადის რძეში. ლაქტაციის პერიოდში ამრადიპინის გამოყენება რეკომენდებული არ არის, თუ სარგებელი არ აღემატება პოტენციურ რისკს ჩვილისთვის. საჭიროების შემთხვევაში, უპირატესობა ენიჭება ნიფედიპინს ან ამლოდიპინს, რომელთა შესახებ მეტი მონაცემი არსებობს (BNF 87).
---
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ამრადიპინი ხელმისაწვდომია შემდეგი სავაჭრო სახელწოდებებით:
პრეპარატი გაიცემა რეცეპტით. შენახვის პირობები: მშრალ, ბნელ ადგილას, 25°C-ზე დაბალ ტემპერატურაზე. ბავშვებისთვის მიუწვდომელ ადგილას შენახვა სავალდებულოა.
ამრადიპინი ასევე შეიძლება შედიოდეს კომბინირებულ პრეპარატებში სხვა ანტიჰიპერტენზიულ ნივთიერებებთან ერთად. კონკრეტული ბრენდის შერჩევისას გაითვალისწინეთ მკურნალი ექიმის რეკომენდაციები.
---
ამრადიპინის ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი იწყება მიღებიდან რამდენიმე საათში, თუმცა სრული თერაპიული ეფექტი ვითარდება 1-2 კვირის რეგულარული მიღების შემდეგ. სტაბილური მდგომარეობა (steady-state) პლაზმაში მიიღწევა დაახლოებით 7-8 დღეში. ამიტომ დოზის კორექცია არ უნდა მოხდეს მინიმუმ 2 კვირაზე ადრე.
ჰიპერტენზიის მკურნალობისას ამრადიპინის მკვეთრი შეწყვეტა, როგორც წესი, „მოხსნის სინდრომს" არ იწვევს (განსხვავებით ბეტა-ბლოკატორებისგან), თუმცა სტენოკარდიის მქონე პაციენტებში რეკომენდებულია თანდათანობითი მოხსნა, ვინაიდან უეცარმა შეწყვეტამ შეიძლება გამოიწვიოს სტენოკარდიის შეტევების გახშირება (BNF 87).
პერიფერიული შეშუპება — ამრადიპინის ყველაზე გავრცელებული გვერდითი ეფექტი — გამოწვეულია პრეკაპილარული არტერიოლების სელექტიური დილატაციით, რის შედეგადაც მატულობს კაპილარული ჰიდროსტატიკური წნევა და სითხე გადადის ინტერსტიციულ სივრცეში. ეს არ არის თირკმელებთან დაკავშირებული შეშუპება და არ საჭიროებს დიურეტიკების დანიშვნას. აგფ-ინჰიბიტორის ან სარტანის დამატებით (რომლებიც ვენოდილატაციასაც იწვევენ) შეშუპება მნიშვნელოვნად მცირდება.
ალკოჰოლი აძლიერებს ამრადიპინის ჰიპოტენზიურ ეფექტს, რაც შეიძლება გამოიწვიოს თავბრუსხვევა, სისუსტე ან ორთოსტატიკური ჰიპოტენზია. ამრადიპინით მკურნალობის პერიოდში ალკოჰოლის მოხმარების შეზღუდვა ან თავის არიდება რეკომენდებულია.
ტრადიციულად, ამრადიპინი ინიშნება დილით მისაღებად. თუმცა, თანამედროვე კვლევების მიხედვით, ზოგიერთ პაციენტში საღამოს მიღებამ შეიძლება უკეთესი ღამის წნევის კონტროლი უზრუნველყოს. კონკრეტული მიღების დრო უნდა განისაზღვროს მკურნალ ექიმთან ინდივიდუალურად, ამბულატორიული წნევის მონიტორინგის მონაცემების გათვალისწინებით.
დიახ, კალციუმის არხების ბლოკატორები, მათ შორის ამრადიპინი, მეტაბოლურად ნეიტრალურია — ისინი არ მოქმედებენ გლუკოზის ტოლერანტობაზე, ლიპიდურ პროფილზე ან ინსულინის მგრძნობელობაზე. ამიტომ ამრადიპინი შაქრიანი დიაბეტის მქონე პაციენტებში შეიძლება გამოყენებულ იქნას ჰიპერტენზიის მკურნალობისთვის, როგორც წესი, აგფ-ინჰიბიტორთან ან სარტანთან კომბინაციაში (NICE NG136).