Amoxi-denk · INN
ამოქსი-დენკი (Amoxi-denk) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ამოქსი-დენკი (Amoxi-Denk) წარმოადგენს ამოქსიცილინის შემცველ ანტიბიოტიკს, რომელიც მიეკუთვნება ამინოპენიცილინების ჯგუფს — ბეტა-ლაქტამური ანტიბიოტიკების ქვეკლასს. პრეპარატი ფართო სპექტრის ბაქტერიციდული მოქმედებით ხასიათდება და გამოიყენება სხვადასხვა ბაქტერიული ინფექციის სამკურნალოდ: ზედა და ქვედა სასუნთქი გზების ინფექციები, შარდ-სასქესო სისტემის ინფექციები, კანისა და რბილი ქსოვილების ინფექციები, ასევე Helicobacter pylori-ს ერადიკაცია. საქართველოში ხელმისაწვდომია 500 მგ და 1000 მგ დოზირებით ტაბლეტების სახით. პრეპარატი კარგად აიტანება, თუმცა შესაძლებელია გასტროინტესტინური გვერდითი ეფექტები და ალერგიული რეაქციები. პენიცილინისადმი ჰიპერმგრძნობელობის დროს მისი გამოყენება უკუნაჩვენებია (BNF 87).
ამოქსიცილინი (INN: Amoxicillin) არის ნახევრად სინთეზური ამინოპენიცილინური ანტიბიოტიკი, რომელიც ბეტა-ლაქტამური ანტიბიოტიკების ოჯახს მიეკუთვნება. იგი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1960-იან წლებში Beecham Research Laboratories-ის მიერ და კლინიკურ პრაქტიკაში 1972 წლიდან დაინერგა. ამოქსიცილინი წარმოადგენს ამპიცილინის სტრუქტურულ ანალოგს, რომელსაც ჰიდროქსილის ჯგუფის დამატებით მნიშვნელოვნად გაუმჯობესებული ორალური ბიოშეღწევადობა აქვს (BNF 87).
ამოქსი-დენკი (Amoxi-Denk) წარმოადგენს გერმანული ფარმაცევტული კომპანია Denk Pharma GmbH & Co. KG-ის მიერ წარმოებულ ამოქსიცილინის ბრენდულ პრეპარატს. იგი ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ წამლების მოდელურ სიაში შედის, რაც მის ფუნდამენტურ მნიშვნელობას ადასტურებს თანამედროვე ანტიბაქტერიულ თერაპიაში (WHO Model List).
ფარმაკოლოგიური თვალსაზრისით, ამოქსიცილინი ბაქტერიციდული ანტიბიოტიკია — იგი ბაქტერიებს კლავს და არა მხოლოდ მათ გამრავლებას აფერხებს. აქტიურია გრამდადებითი (Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, Enterococcus faecalis) და ზოგიერთი გრამუარყოფითი ბაქტერიის (Haemophilus influenzae, Escherichia coli, Proteus mirabilis) მიმართ. თუმცა, ბეტა-ლაქტამაზა-პროდუცირებადი შტამებისადმი რეზისტენტულია, რაც ხშირად კლავულანის მჟავასთან კომბინაციის აუცილებლობას განაპირობებს (EMA SmPC).
ამოქსიცილინის ბაქტერიციდული მოქმედება ეფუძნება ბაქტერიული უჯრედის კედლის სინთეზის ინჰიბირებას. მოქმედების მექანიზმის დეტალური გაგებისთვის აუცილებელია ბაქტერიული უჯრედის კედლის აგებულების ცოდნა.
ბაქტერიული უჯრედის კედელი შეიცავს პეპტიდოგლიკანს (მურეინს) — რთულ პოლიმერულ სტრუქტურას, რომელიც N-აცეტილგლუკოზამინისა და N-აცეტილმურამინის მჟავის მონაცვლეობით ჯაჭვებისაგან შედგება. ეს ჯაჭვები ერთმანეთს პეპტიდური ხიდებით უკავშირდება, რის შედეგადაც იქმნება ძლიერი, სამგანზომილებიანი ბადისებრი სტრუქტურა, რომელიც ბაქტერიულ უჯრედს ოსმოსური წნევისგან იცავს.
ამოქსიცილინი სტრუქტურულად D-ალანილ-D-ალანინის ტერმინალურ დიპეპტიდს ჰგავს — სწორედ იმ სუბსტრატს, რომელსაც ტრანსპეპტიდაზა (ცნობილი როგორც PBP — პენიცილინ-შემაკავშირებელი ცილა, Penicillin-Binding Protein) იყენებს პეპტიდოგლიკანის ჯაჭვების ჯვარედინი შეკავშირებისთვის. ამოქსიცილინი კოვალენტურად უკავშირდება PBP-ების აქტიურ ადგილს და ბლოკავს ტრანსპეპტიდაციის რეაქციას. ეს იწვევს პეპტიდოგლიკანის სინთეზის შეწყვეტას (BNF 87).
PBP-ების ინჰიბიციის შემდეგ ბაქტერიულ უჯრედში აქტივდება ენდოგენური ავტოლიზინები — ენზიმები, რომლებიც ნორმალურ პირობებში უჯრედის კედლის რემოდელირებაში მონაწილეობენ. კედლის სინთეზის ბლოკადის ფონზე ავტოლიზინების შეუზღუდავი აქტივობა იწვევს უჯრედის კედლის დესტრუქციას, ოსმოსური წნევის გამო ციტოპლაზმური მემბრანის გასკდომას და საბოლოოდ — ბაქტერიის სიკვდილს (ბაქტერიოლიზისი).
ამოქსიცილინი აქტიურია გამრავლების ფაზაში მყოფი ბაქტერიების მიმართ, რადგან უჯრედის კედლის სინთეზი აქტიური გაყოფის პროცესში მიმდინარეობს. რეზისტენტობის მთავარი მექანიზმია ბეტა-ლაქტამაზების წარმოება, რომლებიც ბეტა-ლაქტამურ რგოლს ჰიდროლიზებენ და პრეპარატს ინაქტივირებენ. ასევე აღინიშნება PBP-ების მუტაციით განპირობებული რეზისტენტობა, განსაკუთრებით Streptococcus pneumoniae-ს შემთხვევაში (EMA SmPC).
ამოქსი-დენკი (ამოქსიცილინი) გამოიყენება მრავალი ბაქტერიული ინფექციის სამკურნალოდ. ქვემოთ ჩამოთვლილია ძირითადი ჩვენებები:
ამოქსი-დენკის დოზირება დამოკიდებულია ინფექციის სიმძიმეზე, ლოკალიზაციაზე, პაციენტის ასაკზე და თანმხლებ მდგომარეობებზე.
| ჩვენება | დოზა | მიღების სიხშირე | ხანგრძლივობა | |---------|------|-----------------|-------------| | მსუბუქ-საშუალო ინფექციები | 250–500 მგ | ყოველ 8 საათში | 5–7 დღე | | მძიმე ინფექციები | 750–1000 მგ | ყოველ 8 საათში | 7–14 დღე | | H. pylori ერადიკაცია | 1000 მგ | ყოველ 12 საათში | 7–14 დღე | | ენდოკარდიტის პროფილაქტიკა | 2000–3000 მგ | ერთჯერადად, პროცედურამდე 1 სთ | ერთჯერადი | | ლაიმის დაავადება | 500–1000 მგ | ყოველ 8 საათში | 14–21 დღე |
(BNF 87, EMA SmPC)
ამოქსიცილინი ძირითადად თირკმელებით გამოიყოფა, ამიტომ თირკმლის უკმარისობის დროს დოზის კორექცია აუცილებელია:
სპეციფიკური დოზის კორექცია საჭირო არ არის, თუმცა რეკომენდებულია ღვიძლის ფუნქციის მონიტორინგი ხანგრძლივი გამოყენებისას (EMA SmPC).
ამოქსი-დენკის ტაბლეტები მიიღება საკვების მიღების მიუხედავად, თუმცა საკვებთან ერთად მიღება ამცირებს გასტროინტესტინურ გვერდით მოვლენებს. ტაბლეტი უნდა მოინელება საკმარისი რაოდენობის წყლით.
ამოქსიცილინი ხასიათდება შესანიშნავი ორალური ბიოშეღწევადობით — 75–90%, რაც მნიშვნელოვნად აღემატება ამპიცილინის ბიოშეღწევადობას (~40%). აბსორბცია მეტწილად თორმეტგოჯა ნაწლავში ხდება აქტიური ტრანსპორტის გზით. საკვების მიღება არ მოქმედებს აბსორბციის ხარისხზე, თუმცა შესაძლოა ოდნავ შეანელოს აბსორბციის სიჩქარე. პლაზმაში პიკური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 1–2 საათში. 500 მგ-ის ორალური დოზის შემდეგ Cmax დაახლოებით 6–11 მკგ/მლ-ს შეადგენს (EMA SmPC).
ამოქსიცილინის მოცულობა განაწილების (Vd) დაახლოებით 0.3–0.4 ლ/კგ-ს შეადგენს. პრეპარატი კარგად ნაწილდება ორგანიზმის ქსოვილებსა და სითხეებში: სასუნთქი გზების სეკრეტი, შუა ყურის სითხე, ნაღველი, შარდი. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება დაბალია — დაახლოებით 17–20%. ანთების დროს მენინგეალური ბარიერის გავლის უნარი იზრდება (BNF 87).
ამოქსიცილინი მინიმალურ ჰეპატურ მეტაბოლიზმს განიცდის. დოზის დაახლოებით 10–25% მეტაბოლიზდება არააქტიურ პენიცილოინის მჟავად.
პრეპარატი ძირითადად თირკმელებით გამოიყოფა — 60–80% უცვლელი სახით შარდში, გლომერულური ფილტრაციისა და ტუბულური სეკრეციის გზით. ნახევარდაშლის პერიოდი (T½) ნორმალური თირკმლის ფუნქციის დროს შეადგენს 1–1.5 საათს. ახალშობილებში T½ გახანგრძლივებულია (3.7 სთ), ხოლო თირკმლის მძიმე უკმარისობისას შესაძლოა 7–20 საათამდე გაიზარდოს (EMA SmPC).
ამოქსიცილინი ზოგადად კარგად ატანადი ანტიბიოტიკია, თუმცა, როგორც ნებისმიერ წამალს, მას შესაძლოა გვერდითი მოვლენები ახლდეს.
პაციენტს ურჩიეთ საკმარისი რაოდენობით სითხის მიღება და პრობიოტიკების თანმხლები გამოყენება დიარეის პრევენციისთვის. ნებისმიერი ალერგიული რეაქციის ნიშნების გამოჩენისას (გამონაყარი, ქავილი, შეშუპება) მკურნალობა დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს.
მეთოტრექსატი — ამოქსიცილინი ამცირებს მეთოტრექსატის თირკმლისმიერ კლირენსს, რაც ზრდის მის პლაზმურ კონცენტრაციას და ტოქსიკურობის რისკს (მიელოსუპრესია, მუკოზიტი). თანდროული გამოყენებისას აუცილებელია მჭიდრო მონიტორინგი (BNF 87).
ვარფარინი და სხვა ორალური ანტიკოაგულანტები — ამოქსიცილინმა შეიძლება გაზარდოს INR და სისხლდენის რისკი ნაწლავური ფლორის სუპრესიის გზით (K ვიტამინის სინთეზის შემცირება). INR-ის მონიტორინგი რეკომენდებულია (EMA SmPC).
პრობენეციდი — ამცირებს ამოქსიცილინის თირკმლისმიერ ტუბულურ სეკრეციას, რის შედეგადაც იზრდება პლაზმური კონცენტრაცია და ნახევარდაშლის პერიოდი. ეს ურთიერთქმედება ზოგჯერ თერაპიულად გამოიყენება.
ალოპურინოლი — ამოქსიცილინთან ერთდროული მიღებისას იზრდება კანის ალერგიული რეაქციების (გამონაყარი) სიხშირე, თუმცა მექანიზმი ბოლომდე გაურკვეველია.
ორალური კონტრაცეპტივები — თეორიულად, ანტიბიოტიკებმა შეიძლება შეამცირონ ორალური კონტრაცეპტივების ეფექტურობა ნაწლავური ფლორის დარღვევით. თუმცა კლინიკური მტკიცებულება სუსტია; მიუხედავად ამისა, დამატებითი კონტრაცეპტული საშუალების გამოყენება რეკომენდებულია ანტიბიოტიკის კურსის განმავლობაში და კურსის დასრულებიდან 7 დღის შემდეგ (BNF 87).
მიკოფენოლატი — ამოქსიცილინმა შეიძლება შეამციროს მიკოფენოლატის აქტიური მეტაბოლიტის კონცენტრაცია ენტეროჰეპატური რეცირკულაციის დარღვევით.
ბაქტერიოსტატიკური ანტიბიოტიკები (ტეტრაციკლინები, მაკროლიდები, ქლორამფენიკოლი) — თეორიულად შეიძლება შეამცირონ ამოქსიცილინის ბაქტერიციდული ეფექტი, რადგან ამოქსიცილინი აქტიურად გამრავლებად ბაქტერიებზე მოქმედებს.
ამოქსიცილინი FDA-ს კლასიფიკაციით კატეგორია B-ს მიეკუთვნებოდა (გაუქმებული სისტემა). ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა არ აჩვენა ტერატოგენული ეფექტი, ხოლო ადამიანებზე ფართომასშტაბიანმა ეპიდემიოლოგიურმა კვლევებმა არ გამოავლინა თანდაყოლილი მანკების მომატებული რისკი. ამოქსიცილინი ნებადართულია ორსულობის ყველა ტრიმესტრში და წარმოადგენს ბეტა-ლაქტამურ ანტიბიოტიკს პირველი არჩევანის ორსულ ქალებში ინფექციის სამკურნალოდ (BNF 87, EMA SmPC).
ამოქსიცილინი მცირე რაოდენობით გადადის დედის რძეში. ჩვილზე სერიოზული უარყოფითი ზემოქმედება არ არის დოკუმენტირებული, თუმცა თეორიულად შესაძლებელია:
ძუძუთი კვების პერიოდში ამოქსიცილინის გამოყენება ზოგადად ნებადართულია, როდესაც სარგებელი გადაწონის პოტენციურ რისკს (BNF 87). ჩვილის მდგომარეობის მონიტორინგი რეკომენდებულია.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ამოქსიცილინის შემცველი პრეპარატები ფართოდ არის წარმოდგენილი:
ასევე ხელმისაწვდომია ამოქსიცილინ/კლავულანატის კომბინაციები:
მკურნალობის ხანგრძლივობა ინფექციის ტიპზეა დამოკიდებული. მსუბუქი ინფექციების დროს ჩვეულებრივ 5–7 დღიანი კურსი საკმარისია, ხოლო H. pylori-ს ერადიკაცია 7–14 დღეს მოითხოვს. კურსი აუცილებლად ბოლომდე უნდა დასრულდეს, თუნდაც სიმპტომები ადრე გაქრეს — ეს რეზისტენტობის განვითარების პრევენციისთვისაა მნიშვნელოვანი (BNF 87).
დიახ, ამოქსიცილინის აბსორბცია საკვებზე დამოკიდებული არ არის და პრეპარატი როგორც ჭამამდე, ისე ჭამის შემდეგ შეიძლება მიიღოთ. თუმცა, გასტროინტესტინური დისკომფორტის შემცირების მიზნით, ხშირად საკვებთან ერთად მიღება რეკომენდებულია.
ამოქსი-დენკი შეიცავს მხოლოდ ამოქსიცილინს, ხოლო ამოქსიკლავი — ამოქსიცილინისა და კლავულანის მჟავის კომბინაციას. კლავულანის მჟავა ბეტა-ლაქტამაზების ინჰიბიტორია, რომელიც ამოქსიცილინს ბეტა-ლაქტამაზა-პროდუცირებადი ბაქტერიებისგან იცავს. ამოქსიკლავს უფრო ფართო სპექტრი აქვს, მაგრამ ასევე მეტი გვერდითი ეფექტი (განსაკუთრებით დიარეა და ჰეპატოტოქსიკურობა).
მიუხედავად იმისა, რომ პირდაპირი ფარმაკოკინეტიკური ურთიერთქმედება ამოქსიცილინსა და ალკოჰოლს შორის არ არის დადგენილი, ალკოჰოლის მოხმარება ინფექციის მკურნალობის პერიოდში არ არის რეკომენდებული. ალკოჰოლი შეიძლება გააძლიეროს გვერდითი ეფექტები (გულისრევა, დიარეა) და შეანელოს გამოჯანმრთელების პროცესი.
გამოტოვებული დოზა მიიღეთ რაც შეიძლება მალე. თუ შემდეგი დოზის მიღების დრო ახლოა, გამოტოვებული დოზა გამოტოვეთ და ჩვეულ რეჟიმში გააგრძელეთ. არასოდეს მიიღოთ ორმაგი დოზა გამოტოვებულის ასანაზღაურებლად (EMA SmPC).
ამოქსი-დენკი უკუნაჩვენებია პენიცილინებისადმი ცნობილი ალერგიის მქონე პირებში. ასევე არ უნდა დაინიშნოს ინფექციური მონონუკლეოზის ეჭვის დროს გამონაყარის მაღალი რისკის გამო. თირკმლის მძიმე უკმარისობის მქონე პაციენტებმა აუცილებლად უნდა მიმართონ ექიმს დოზის კორექციისთვის (BNF 87).