amlodipine · INN
amlodipine (amlodipine) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ამლოდიპინი (Amlodipine) არის დიჰიდროპირიდინის ჯგუფის კალციუმის არხების ბლოკატორი, რომელიც ფართოდ გამოიყენება არტერიული ჰიპერტენზიისა და სტენოკარდიის სამკურნალოდ. პრეპარატი არხავს სისხლძარღვების გლუვ კუნთოვან უჯრედებში კალციუმის შესვლას, რაც იწვევს ვაზოდილატაციას და არტერიული წნევის შემცირებას. მისი ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდი (30-50 საათი) უზრუნველყოფს დღეში ერთხელ მიღების შესაძლებლობას. ამლოდიპინი კარგად ატანადია, ხშირი გვერდითი ეფექტებიდან აღსანიშნავია პერიფერიული შეშუპება და თავბრუსხვევა. პრეპარატი შედის WHO-ს აუცილებელი წამლების ნუსხაში და წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ ანტიჰიპერტენზიულ საშუალებას საქართველოში.
ამლოდიპინი მიეკუთვნება დიჰიდროპირიდინის კლასის კალციუმის არხების ბლოკატორებს (CCB — Calcium Channel Blockers). ქიმიურად იგი წარმოადგენს 2-[(2-ამინოეთოქსი)მეთილ]-4-(2-ქლორფენილ)-დიჰიდროპირიდინის წარმოებულს. პრეპარატი პირველად სინთეზირებულ იქნა Pfizer-ის ლაბორატორიაში 1986 წელს და ფარმაცევტულ ბაზარზე გამოჩნდა 1990 წელს ბრენდის სახელწოდებით Norvasc® (BNF 87).
ამლოდიპინი განსხვავდება სხვა დიჰიდროპირიდინებისგან (ნიფედიპინი, ფელოდიპინი) თავისი უნიკალური ფარმაკოკინეტიკური პროფილით — ნელი აბსორბცია და ძალიან ხანგრძლივი მოქმედების პერიოდი. ეს თვისებები განაპირობებს წნევის თანდათანობით, გლუვ შემცირებას რეფლექტორული ტაქიკარდიის გარეშე (EMA SmPC).
ფარმაკოლოგიურად ამლოდიპინი ძირითადად მოქმედებს სისხლძარღვების გლუვ კუნთოვან უჯრედებზე და ნაკლებად — მიოკარდიუმზე, რაც მას განასხვავებს არადიჰიდროპირიდინული CCB-ებისგან (ვერაპამილი, დილტიაზემი). ამიტომ ამლოდიპინი არ ახდენს მნიშვნელოვან ნეგატიურ ინოტროპულ ეფექტს და უფრო უსაფრთხოა გულის უკმარისობის მქონე პაციენტებში.
პრეპარატი შედის ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი წამლების მოდელურ ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს პირველი რიგის ანტიჰიპერტენზიულ საშუალებას მრავალი კლინიკური რეკომენდაციის მიხედვით (NICE NG136).
ამლოდიპინის მოქმედების მექანიზმი ემყარება L-ტიპის ვოლტაჟდამოკიდებული კალციუმის არხების სელექტიურ ბლოკადას სისხლძარღვების გლუვი კუნთოვანი უჯრედების მემბრანაში.
ნორმაში, როდესაც გლუვი კუნთოვანი უჯრედი იღებს მასტიმულირებელ სიგნალს, L-ტიპის კალციუმის არხები იხსნება, კალციუმის იონები (Ca²⁺) შედის უჯრედში ექსტრაცელულარული სივრციდან და იწვევს კუნთის შეკუმშვას — ვაზოკონსტრიქციას. ამლოდიპინი უკავშირდება ამ არხების α₁-ქვეერთეულს დეპოლარიზებულ მდგომარეობაში და ხელს უშლის კალციუმის იონების შესვლას უჯრედში (EMA SmPC).
კალციუმის შესვლის ბლოკირების შედეგად მცირდება ინტრაცელულარული კალციუმის კონცენტრაცია, რაც იწვევს:
ამლოდიპინი ძირითადად მოქმედებს არტერიულ სისხლძარღვებზე და მინიმალურ ეფექტს ახდენს ვენურ სისტემაზე. ეს განსხვავებით მოქმედებს:
ამლოდიპინის სისხლძარღვოვანი/კარდიალური სელექტიურობის თანაფარდობა შეადგენს დაახლოებით 80:1, რაც ნიშნავს, რომ იგი უპირატესად მოქმედებს სისხლძარღვებზე და პრაქტიკულად არ ანელებს გულის რიტმს და არ აქვეითებს მიოკარდიუმის კონტრაქტილობას (BNF 87). ეს თვისება მას განასხვავებს ვერაპამილისა და დილტიაზემისგან.
ამლოდიპინი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების სამკურნალოდ:
ამლოდიპინი წარმოადგენს პირველი რიგის ანტიჰიპერტენზიულ საშუალებას, განსაკუთრებით (NICE NG136):
პრეპარატი ეფექტურია როგორც მონოთერაპიის, ისე კომბინირებული თერაპიის სახით აუფ-ინჰიბიტორებთან, ARB-ებთან, დიურეტიკებთან ან ბეტა-ბლოკატორებთან ერთად.
ამლოდიპინი ამცირებს სტენოკარდიის შეტევების სიხშირეს კორონარული ვაზოდილატაციისა და afterload-ის შემცირების ხარჯზე. გამოიყენება როგორც მონოთერაპიის, ისე ბეტა-ბლოკატორებთან კომბინაციის სახით (BNF 87).
ამლოდიპინი განსაკუთრებით ეფექტურია კორონარული სპაზმით გამოწვეული სტენოკარდიის დროს, რადგან პირდაპირ არხავს კორონარული არტერიების გლუვ კუნთს.
ASCOT-BPLA კვლევამ აჩვენა, რომ ამლოდიპინზე დაფუძნებული ანტიჰიპერტენზიული რეჟიმი ამცირებს კარდიოვასკულარულ მოვლენებსა და სიკვდილიანობას ატენოლოლზე დაფუძნებულ რეჟიმთან შედარებით.
| პარამეტრი | დოზა | |-----------|------| | საწყისი დოზა | 5 მგ დღეში ერთხელ | | სამიზნე დოზა | 5-10 მგ დღეში ერთხელ | | მაქსიმალური დოზა | 10 მგ/დღე |
პრეპარატი მიიღება ერთხელ დღეში, დღის ნებისმიერ მონაკვეთში, საკვებისგან დამოუკიდებლად (EMA SmPC).
საწყისი დოზა: 2.5 მგ/დღე, თანდათანობითი ტიტრაციით. ხანდაზმულებში კლირენსი შემცირებულია, ამიტომ საჭიროა ფრთხილი ტიტრაცია (BNF 87).
ღვიძლის ფუნქციის დარღვევის დროს საწყისი დოზა 2.5 მგ/დღე, მაქსიმუმ 5 მგ/დღე. ამლოდიპინი ექსტენსიურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში, ამიტომ ჰეპატოპათიის დროს ნახევარგამოყოფის პერიოდი მნიშვნელოვნად გახანგრძლივებულია.
დოზის კორექცია არ არის საჭირო, რადგან ამლოდიპინი არ გამოიყოფა დიალიზით და თირკმელთა ფუნქციის დარღვევა არ ცვლის პლაზმურ კონცენტრაციას (EMA SmPC).
ამლოდიპინი ხშირად გამოიყენება ფიქსირებულ კომბინაციებში:
ამლოდიპინი პერორალური მიღების შემდეგ ნელა, მაგრამ კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. აბსოლუტური ბიოშეღწევადობა შეადგენს 64-90%. პიკური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 6-12 საათში. საკვები არ ახდენს მნიშვნელოვან გავლენას აბსორბციაზე (EMA SmPC).
ამლოდიპინი ექსტენსიურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 სისტემის (ძირითადად CYP3A4) მეშვეობით. მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია. პირველი გავლის ეფექტი მინიმალურია.
ხანდაზმულებში AUC 40-60%-ით მეტია ახალგაზრდა მოზრდილებთან შედარებით. ღვიძლის ციროზის დროს t½ შეიძლება გაიზარდოს 60 საათამდე (BNF 87).
პერიფერიული შეშუპება დოზადამოკიდებულია და უფრო ხშირია ქალებში. ეს გვერდითი ეფექტი შეიძლება შემცირდეს აუფ-ინჰიბიტორის ან ARB-ის დამატებით, რადგან ისინი ამცირებს კაპილარულ წნევას (NICE NG136).
ამლოდიპინის მეტაბოლიზმი მიმდინარეობს CYP3A4-ით, ამიტომ ძლიერი ინჰიბიტორები ზრდის მის პლაზმურ კონცენტრაციას:
ამლოდიპინი ზომიერად ზრდის სიმვასტატინის კონცენტრაციას. სიმვასტატინის დოზა არ უნდა აღემატებოდეს 20 მგ/დღე ამლოდიპინთან ერთად მიღებისას (BNF 87).
ამლოდიპინმა შეიძლება გაზარდოს ციკლოსპორინის პლაზმური კონცენტრაცია — საჭიროა მონიტორინგი.
ამლოდიპინმა შეიძლება გაზარდოს ტაკროლიმუსის დონე — საჭიროა ტაკროლიმუსის დონის მონიტორინგი.
ამლოდიპინი FDA-ს კატეგორიით C-ს მიეკუთვნებოდა (ძველი კლასიფიკაციით). ცხოველურ მოდელებში ფეტოტოქსიკურობა გამოვლინდა მხოლოდ მაღალი დოზებით. ადამიანებში მონაცემები შეზღუდულია.
NICE NG133 რეკომენდაციით, ორსულობის დროს ამლოდიპინის გამოყენება არ არის რეკომენდებული პირველი რიგის საშუალებად. ორსულობის პერიოდში ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ უპირატესობა ენიჭება ლაბეტალოლს, ნიფედიპინს (მოდიფიცირებული გამოშვების) ან მეთილდოპას.
თუმცა EMA-ს შეფასებით, ამლოდიპინი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ორსულობაში, თუ ალტერნატივები შეუსაბამოა და სარგებელი აღემატება რისკს.
ამლოდიპინი გამოიყოფა დედის რძეში. შეფასებული ინფანტილური დოზა შეადგენს მატერნალური დოზის ~1.5%-ს. BNF-ის რეკომენდაციით, ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენება შესაძლებელია ექიმის მეთვალყურეობით (BNF 87).
საქართველოში ამლოდიპინი ხელმისაწვდომია მრავალი ბრენდის სახით:
კომბინირებული პრეპარატები:
ამლოდიპინი შეიძლება მიღებულ იქნას დღის ნებისმიერ მონაკვეთში, რადგან მისი ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდი (30-50 საათი) უზრუნველყოფს 24-საათიან ეფექტს მიღების დროისგან დამოუკიდებლად. მნიშვნელოვანია ყოველდღე ერთსა და იმავე დროს მიღება. TIME კვლევამ (2022) აჩვენა, რომ დილით ან საღამოს მიღება თანაბრად ეფექტურია.
ამლოდიპინის ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი იწყება 24-48 საათში პირველი მიღებიდან, მაგრამ სრული ეფექტი ვითარდება 7-14 დღეში, როდესაც მიიღწევა წონასწორული პლაზმური კონცენტრაცია (steady-state). ამიტომ დოზის კორექცია რეკომენდებულია არანაკლებ 1-2 კვირის ინტერვალით.
ამლოდიპინის ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდის გამო, „rebound" ეფექტი (წნევის მკვეთრი მატება შეწყვეტისას) ნაკლებად სავარაუდოა ბეტა-ბლოკატორებთან შედარებით. მიუხედავად ამისა, რეკომენდებულია ნებისმიერი ანტიჰიპერტენზიული საშუალების თანდათანობითი შემცირება და ექიმის კონსულტაცია.
პერიფერიული შეშუპება გამოწვეულია პრეკაპილარული ვაზოდილატაციით — არტერიოლები ფართოვდება, მაგრამ ვენულები არა, რაც იწვევს კაპილარული წნევის მატებას და სითხის ექსტრავაზაციას ქსოვილებში. ეს არ არის თირკმელთა უკმარისობის ან გულის უკმარისობის ნიშანი. აუფ-ინჰიბიტორის/ARB-ის დამატება ამცირებს ამ ეფექტს პოსტკაპილარული ვაზოდილატაციის ხარჯზე.
ორსულობის დროს ამლოდიპინი არ არის პირველი რიგის არჩევანი. NICE-ს რეკომენდაციით, ორსულ ქალებში ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ უპირატესობა ენიჭება ლაბეტალოლს ან ნიფედიპინს (მოდიფიცირებული გამოშვების). თუმცა, თუ აუცილებელია, ამლოდიპინი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ექიმის მკაცრი მეთვალყურეობით.
ორივე დიჰიდროპირიდინის კლასის CCB-ია, მაგრამ ამლოდიპინს გაცილებით ხანგრძლივი მოქმედება აქვს (t½ 30-50 საათი vs ნიფედიპინის 2-5 საათი), რაც საშუალებას იძლევა დღეში ერთხელ მიღებისა. ამლოდიპინი ნაკლებად იწვევს რეფლექტორულ ტაქიკარდიას ნელი მოქმედების დასაწყისის გამო. ნიფედიპინი (მოდიფიცირებული გამოშვების) კი უფრო ხშირად გამოიყენება ორსულობის დროს.