Amitriptyline Grindeks · INN
Amitriptyline Grindeks (Amitriptyline Grindeks) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ამიტრიპტილინი (Amitriptyline) არის ტრიციკლური ანტიდეპრესანტი (TCA), რომელიც გამოიყენება დეპრესიის, ნეიროპათიური ტკივილის, შაკიკის პროფილაქტიკისა და ღამის ენურეზის სამკურნალოდ. პრეპარატი მოქმედებს ნორეპინეფრინისა და სეროტონინის უკუმიტაცების ბლოკირებით სინაფსურ ნაპრალში, რითაც აძლიერებს მონოამინერგულ ნეიროტრანსმისიას. ამიტრიპტილინი გრინდექსი წარმოებულია ლატვიური ფარმაცევტული კომპანია „გრინდექსის" მიერ და ხელმისაწვდომია 10 მგ და 25 მგ ტაბლეტების სახით. პრეპარატი ხასიათდება გამოხატული ანტიქოლინერგული, სედატიური და ანტიჰისტამინური მოქმედებით. მნიშვნელოვანი გვერდითი ეფექტებიდან აღსანიშნავია პირის სიმშრალე, ძილიანობა, წონის მატება და ორთოსტატური ჰიპოტენზია. MAO ინჰიბიტორებთან ერთდროული გამოყენება კატეგორიულად უკუნაჩვენებია (BNF 87).
---
ამიტრიპტილინი არის მესამე თაობის ტრიციკლური ანტიდეპრესანტი (TCA), რომელიც პირველად სინთეზირებულ იქნა 1960-იან წლებში და დღემდე რჩება ერთ-ერთ ყველაზე ფართოდ გამოყენებულ TCA პრეპარატად მსოფლიოში. იგი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი წამლების მოდელურ სიაში (WHO Model List), რაც მის კლინიკურ მნიშვნელობას ხაზს უსვამს.
ქიმიურად ამიტრიპტილინი წარმოადგენს დიბენზოციკლოჰეპტადიენის წარმოებულს სამი ბირთვიანი სტრუქტურით, საიდანაც მომდინარეობს კლასის სახელწოდება — „ტრიციკლური". პრეპარატის ფარმაკოლოგიური პროფილი მრავალფეროვანია: გარდა ანტიდეპრესიული მოქმედებისა, იგი ავლენს ანალგეზიურ, ანქსიოლიზურ, სედატიურ და ანტიჰისტამინურ ეფექტებს.
Amitriptyline Grindeks წარმოებულია ლატვიის წამყვანი ფარმაცევტული კომპანია AS Grindeks-ის მიერ. პრეპარატი ხელმისაწვდომია საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე და გამოიყენება როგორც ანტიდეპრესანტი, ასევე ტკივილის სამართავად და სხვა ჩვენებებით.
ფარმაკოლოგიურ კლასიფიკაციაში ამიტრიპტილინი მიეკუთვნება N06AA09 ATC კოდს (ამიტრიპტილინი). კლასიკური TCA პრეპარატებიდან იგი გამოირჩევა ყველაზე გამოხატული სედატიური და ანტიქოლინერგული მოქმედებით, რაც ერთი მხრივ, უზრუნველყოფს ძილის გაუმჯობესებას, ხოლო მეორე მხრივ, განაპირობებს თანმხლები გვერდითი ეფექტების სიხშირეს (EMA SmPC).
---
ამიტრიპტილინის ანტიდეპრესიული მოქმედება ძირითადად განპირობებულია მონოამინების — სეროტონინის (5-HT) და ნორეპინეფრინის (NE) — უკუმიტაცების ინჰიბირებით პრესინაფსურ ნეირონში. ეს პროცესი ზრდის ამ ნეიროტრანსმიტერების კონცენტრაციას სინაფსურ ნაპრალში, რაც აძლიერებს მონოამინერგულ ნეიროტრანსმისიას ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში.
ამიტრიპტილინი წარმოადგენს სეროტონინის უკუმიტაცების ძლიერ ინჰიბიტორს. SERT-ის ბლოკირება ზრდის 5-HT-ის ხელმისაწვდომობას პოსტსინაფსურ რეცეპტორებზე, რაც ხელს უწყობს გუნება-განწყობის გაუმჯობესებას და ანქსიოლიზურ ეფექტს.
NET-ის ინჰიბირება ზრდის ნორადრენერგულ ტრანსმისიას, რაც მნიშვნელოვანია როგორც ანტიდეპრესიული, ისე ანალგეზიური ეფექტისთვის. ნორეპინეფრინის მოდულაცია დაღმავალ ნოციცეპტიურ გზებში ხსნის ამიტრიპტილინის ეფექტურობას ნეიროპათიური ტკივილის სამკურნალოდ.
აქტიური მეტაბოლიტი — ნორტრიპტილინი — ასევე ავლენს ფარმაკოლოგიურ აქტივობას, თუმცა უფრო სელექტიურია ნორეპინეფრინის უკუმიტაცების ბლოკირების მიმართ. ეს მეტაბოლიტი მნიშვნელოვან წვლილს შეაქვს პრეპარატის საერთო კლინიკურ ეფექტში (BNF 87).
---
ამიტრიპტილინი გამოიყენება მრავალფეროვანი კლინიკური ჩვენებებით:
ამიტრიპტილინი ეფექტურია დიდი დეპრესიული აშლილობის სამკურნალოდ, განსაკუთრებით იმ შემთხვევებში, როდესაც დეპრესიას თან ახლავს უძილობა, აჟიტაცია ან შფოთვა. სედატიური თვისებების გამო იგი უპირატესია საღამოს მისაღებად (NICE CG90).
ეს არის ამიტრიპტილინის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი ჩვენება თანამედროვე კლინიკურ პრაქტიკაში. პრეპარატი პირველი რიგის თერაპიაა ნეიროპათიური ტკივილის სამკურნალოდ, მათ შორის:
(NICE NG193)
ამიტრიპტილინი გამოიყენება შაკიკის პროფილაქტიკისთვის, განსაკუთრებით ხშირი ეპიზოდების მქონე პაციენტებში. ეფექტურობა დადასტურებულია დაბალ დოზებზე (10–25 მგ/დღე-ღამეში) (BNF 87).
ბავშვებში (6 წლის ზემოთ) ღამის ენურეზის სამკურნალოდ, როდესაც სხვა არაფარმაკოლოგიური მეთოდები არაეფექტურია. ეს ჩვენება თანდათან ნაკლებად გამოიყენება უსაფრთხოების შეშფოთებების გამო.
დაბალ დოზებში (10–25 მგ) ფართოდ გამოიყენება უძილობის სამკურნალოდ, თუმცა ეს არ არის ოფიციალურად რეგისტრირებული ჩვენება ყველა ქვეყანაში (EMA SmPC).
---
მნიშვნელოვანი კორექცია ჩვეულებრივ საჭირო არ არის, თუმცა მძიმე თირკმლის უკმარისობისას რეკომენდებულია სიფრთხილე.
დოზის შემცირება საჭიროა ღვიძლის საშუალო და მძიმე უკმარისობისას, რადგან პრეპარატი ძირითადად ღვიძლში მეტაბოლიზდება (EMA SmPC).
ამიტრიპტილინის მოხსნა უნდა განხორციელდეს თანდათანობით, მინიმუმ 4 კვირის განმავლობაში, მოხსნის სინდრომის (გულისრევა, თავის ტკივილი, ცუდი თვითშეგრძნება) თავიდან ასაცილებლად.
---
ამიტრიპტილინი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან პერორალური მიღებისას. ბიოხელმისაწვდომობა დაბალია — დაახლოებით 30–60% — ღვიძლში პირველი გავლის ეფექტის (first-pass metabolism) გამო. სისხლის პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 2–5 საათში (EMA SmPC).
პრეპარატი ხასიათდება მაღალი ლიპოფილურობით და ფართო განაწილებით ქსოვილებში. მოცულობის განაწილება (Vd) შეადგენს დაახლოებით 6–36 ლ/კგ. ცილებთან შეკავშირება მაღალია — 90–97%, ძირითადად ალბუმინთან და ალფა-1 მჟავა გლიკოპროტეინთან. პრეპარატი აქტიურად გადის ჰემატოენცეფალურ ბარიერს და აღწევს პლაცენტურ ბარიერში.
მეტაბოლიზმი მიმდინარეობს ღვიძლში ციტოქრომ P450 სისტემის ფერმენტების მეშვეობით. ძირითადი მეტაბოლური გზაა N-დემეთილირება CYP2C19, CYP3A4 და CYP2D6 ფერმენტებით, რის შედეგადაც წარმოიქმნება აქტიური მეტაბოლიტი — ნორტრიპტილინი. შემდგომი ჰიდროქსილირება და გლუკურონიდაცია წარმოქმნის არააქტიურ მეტაბოლიტებს.
ნახევარგამოყოფის პერიოდი (T½) შეადგენს 9–36 საათს (საშუალოდ 15–25 საათი), ხოლო ნორტრიპტილინისთვის — 18–44 საათი. ელიმინაცია ხორციელდება ძირითადად თირკმელებით მეტაბოლიტების სახით (>80%) და მცირე რაოდენობით ნაღვლით. სტაბილური მდგომარეობა (steady state) მიიღწევა დაახლოებით 1–2 კვირაში (BNF 87).
---
ამიტრიპტილინი სახიფათოა დოზის გადაჭარბებისას. ლეტალური დოზა შედარებით დაბალია (სამკურნალო ინდექსი ვიწროა). კლინიკური გამოვლინებები: კომა, გულყრები, კარდიალური არითმიები, ჰიპოტენზია. მკურნალობა: ნატრიუმის ბიკარბონატი QRS გაფართოების დროს, სიმპტომატური თერაპია (BNF 87).
---
---
---
ამიტრიპტილინი მიეკუთვნებოდა FDA-ს C კატეგორიას (ძველი კლასიფიკაციით). ცხოველებზე ჩატარებული კვლევები აჩვენებენ ტერატოგენურ ეფექტებს მაღალ დოზებში, თუმცა ადამიანებში მტკიცებულებები ნაკლებად ცალსახაა. პირველ ტრიმესტრში გამოყენება, სავარაუდოდ, ოდნავ ზრდის თანდაყოლილი მანკების რისკს.
მესამე ტრიმესტრში გამოყენებისას ახალშობილში შეიძლება განვითარდეს ნეონატალური მოხსნის სინდრომი: გაღიზიანებადობა, კვების სირთულეები, რესპირატორული დისტრესი, ტრემორი.
ორსულობის პერიოდში პრეპარატი უნდა გამოყენებულ იქნას მხოლოდ მაშინ, როდესაც მოსალოდნელი სარგებელი აჭარბებს პოტენციურ რისკს (NICE CG192).
ამიტრიპტილინი და მისი აქტიური მეტაბოლიტი ნორტრიპტილინი გამოიყოფა დედის რძეში, თუმცა მცირე რაოდენობით. ჩვილის სისხლში პრეპარატის კონცენტრაცია, ჩვეულებრივ, განუსაზღვრელია. BNF-ის რეკომენდაციით, ამიტრიპტილინი ლაქტაციის პერიოდში შეიძლება გამოყენებულ იქნას სიფრთხილით, ჩვილის სედაციის მონიტორინგით (BNF 87).
---
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ამიტრიპტილინი ხელმისაწვდომია შემდეგი სახელწოდებებით:
ყველა ფორმა ხელმისაწვდომია რეცეპტით. გრინდექსის პროდუქცია ფართოდ გამოიყენება საქართველოში ხელმისაწვდომი ფასის გამო და შეესაბამება EU GMP სტანდარტებს (EMA SmPC).
---
ამიტრიპტილინი რეკომენდებულია ძილის წინ (საღამოს) მისაღებად, რადგან პრეპარატს აქვს გამოხატული სედატიური ეფექტი. ეს ხელს უწყობს ძილის ხარისხის გაუმჯობესებას და ამცირებს დღის განმავლობაში ძილიანობის შეგრძნებას. ტკივილის ჩვენებით გამოყენებისას, საღამოს მიღება ასევე ოპტიმალურია (BNF 87).
სედატიური და ანალგეზიური ეფექტი შეიძლება გამოვლინდეს რამდენიმე დღეში, თუმცა ანტიდეპრესიული ეფექტის სრული განვითარებისთვის საჭიროა 2–6 კვირა. ნეიროპათიური ტკივილის დროს მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება ჩვეულებრივ 2–4 კვირაში შეინიშნება. პაციენტს უნდა აეხსნას, რომ არ შეწყვიტოს მკურნალობა ადრეული ეფექტის არარსებობის გამო.
არა. ამიტრიპტილინის უეცარმა შეწყვეტამ შეიძლება გამოიწვიოს მოხსნის სინდრომი: გულისრევა, თავის ტკივილი, ცუდი თვითშეგრძნება, ძილის დარღვევა, გაღიზიანებადობა. დოზა უნდა შემცირდეს თანდათანობით, მინიმუმ 4 კვირის განმავლობაში, ექიმის ზედამხედველობით (NICE CG90).
არ არის რეკომენდებული. ალკოჰოლი აძლიერებს ამიტრიპტილინის სედატიურ ეფექტს და ზრდის CNS-ის დეპრესიის რისკს, მათ შორის რესპირატორული დეპრესიის, ჭარბი სედაციის და კოორდინაციის დარღვევის რისკს. ალკოჰოლის მიღება მკურნალობის პერიოდში მკაცრად უნდა შეიზღუდოს (BNF 87).
დიახ. წონის მატება ამიტრიპტილინის ერთ-ერთი ხშირი გვერდითი ეფექტია, რომელიც ძირითადად განპირობებულია H1-ჰისტამინური რეცეპტორების ბლოკირებით და მადის გაზრდით. ეფექტი დოზადამოკიდებულია და გრძელვადიანი გამოყენებისას უფრო გამოხატულია. პაციენტებს ურჩევენ დაიცვან ჯანსაღი კვების რეჟიმი და ფიზიკური აქტივობა.
ამიტრიპტილინი ბავშვებში ნებადართულია ღამის ენურეზის სამკურნალოდ 6 წლის ასაკიდან. დეპრესიის სამკურნალოდ ბავშვებში და მოზარდებში ამიტრიპტილინი არ არის რეკომენდებული, რადგან ეფექტურობა ამ ასაკობრივ ჯგუფში სათანადოდ არ არის დადასტურებული, ხოლო სუიციდური აზრების რისკი მომატებულია (NICE CG28).