ambroxolum · INN
ambroxolum (ambroxolum) ხელმისაწვდომია საქართველოში 7 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ლაზოლვანი 15მგ/5მლ 100მლ სიროფ
OTCლაზოლვანი 15მგ/5მლ 100მლ სიროფ · 15 mg · syrup
ლაზოლვანი 30მგ #20ტ
OTCლაზოლვანი 30მგ #20ტ · 30 mg · tablets
ლაზოლვანი 30მგ/5მლ 100მლ სიროფ
OTCლაზოლვანი 30მგ/5მლ 100მლ სიროფ · 30 mg · syrup
ფლავამედი 15მგ/5მლ 100მლ ხსნარ
OTCფლავამედი 15მგ/5მლ 100მლ ხსნარ · 15 mg · vial
ფლავამედი 30მგ #20ტ
OTCფლავამედი 30მგ #20ტ · 30 mg · vial
ფლავამედი 60მგ #10ტ.შუშხუნა
OTCფლავამედი 60მგ #10ტ.შუშხუნა · 60 mg · vial
ფლავამედი 60მგ 10 შუშხუნა ტაბლეტი
OTCფლავამედი 60მგ 10 შუშხუნა ტაბლეტი · 60 mg · vial
ამბროქსოლი (Ambroxol) არის მუკოლიზური (ნახველის გამათხელებელი) პრეპარატი, რომელიც ფართოდ გამოიყენება სასუნთქი გზების დაავადებების სამკურნალოდ. იგი წარმოადგენს ბრომჰექსინის აქტიურ მეტაბოლიტს და მოქმედებს ნახველის რეოლოგიურ თვისებებზე — ამცირებს მის სიბლანტეს და აადვილებს გამოცალკევებას. პრეპარატი ასტიმულირებს ფილტვის სურფაქტანტის წარმოქმნას და აძლიერებს მუკოცილიარულ კლირენსს. ამბროქსოლი ინიშნება მწვავე და ქრონიკული ბრონქიტის, ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების (ფქოდ), ბრონქული ასთმის და სხვა სასუნთქი გზების პათოლოგიების დროს, რომლებიც თანხმლებია ბლანტი ნახველის წარმოქმნით. პრეპარატი ხელმისაწვდომია ტაბლეტების, სიროფის, საინჰალაციო ხსნარის და საინექციო ფორმებით. კარგად გადაიტანება და გამოირჩევა უსაფრთხოების ხელსაყრელი პროფილით (EMA SmPC).
ამბროქსოლის ჰიდროქლორიდი (INN: Ambroxolum) არის ბენზილამინის წარმოებული — ტრანს-4-(2-ამინო-3,5-დიბრომბენზილამინო)ციკლოჰექსანოლის ჰიდროქლორიდი. იგი მიეკუთვნება მუკოლიზური და ექსპექტორანტული საშუალებების ფარმაკოლოგიურ ჯგუფს (ATC კოდი: R05CB06).
ამბროქსოლი პირველად სინთეზირდა 1966 წელს, როგორც ბრომჰექსინის — ვაზიცინის სინთეზური ანალოგის — აქტიური მეტაბოლიტი. ვაზიცინი თავის მხრივ მიიღება Adhatoda vasica მცენარიდან, რომელიც ტრადიციულად გამოიყენებოდა ინდურ მედიცინაში სასუნთქი გზების დაავადებების სამკურნალოდ. ბრომჰექსინისგან განსხვავებით, ამბროქსოლი წარმოადგენს უშუალოდ მოქმედ ნივთიერებას და არ საჭიროებს ღვიძლში მეტაბოლურ აქტივაციას, რაც განაპირობებს მის უფრო სწრაფ და პროგნოზირებად მოქმედებას.
პრეპარატი შეტანილია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი წამლების მოდელურ ნუსხაში (WHO Model List) და რეგისტრირებულია მსოფლიოს 100-ზე მეტ ქვეყანაში. ევროპის წამლის სააგენტომ (EMA) 2015 წელს ჩაატარა ამბროქსოლის უსაფრთხოების გადახედვა, რომლის შედეგადაც დადასტურდა მისი დადებითი სარგებელ-რისკის თანაფარდობა, თუმცა დაემატა გაფრთხილება მძიმე ალერგიული რეაქციების შესახებ (EMA SmPC).
ამბროქსოლი გამოირჩევა მრავალმხრივი ფარმაკოლოგიური მოქმედებით: მუკოლიზური, სეკრეტომოტორული, ანთების საწინააღმდეგო და ანტიოქსიდანტური თვისებებით, რაც მას ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად დანიშნულ პრეპარატად აქცევს პულმონოლოგიურ პრაქტიკაში.
ამბროქსოლის მოქმედების მექანიზმი მრავალკომპონენტიანია და მოიცავს რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ პათოფიზიოლოგიურ გზას:
ამბროქსოლი ასტიმულირებს სეროზული ჯირკვლების (Clara უჯრედების) სეკრეციას სასუნთქ გზებში, რაც ზრდის წყლიანი კომპონენტის წილს ბრონქულ სეკრეტში. ამასთანავე, იგი აქტივირებს ლიზოსომურ ჰიდროლაზებს — ფერმენტებს, რომლებიც წყვეტენ მუკოპოლისაქარიდულ ბოჭკოებს ნახველში. ეს ორმაგი მოქმედება ამცირებს ნახველის ვისკოზურობას (სიბლანტეს) და ელასტიურობას, რაც აადვილებს მის ტრანსპორტს და ექსპექტორაციას (BNF 87).
ამბროქსოლი ასტიმულირებს II ტიპის ალვეოლოციტებს (პნევმოციტებს), რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან ფილტვის სურფაქტანტის სინთეზსა და სეკრეციაზე. სურფაქტანტი — ფოსფოლიპიდებისა და პროტეინების ნარევი — ამცირებს ალვეოლებში ზედაპირულ დაძაბულობას, ხელს უწყობს ფილტვის მექანიკურ სტაბილურობას და აადვილებს ნახველის ტრანსპორტს. ეს მექანიზმი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ნეონატალური რესპირატორული დისტრესის სინდრომისა და მწვავე ფილტვის დაზიანების დროს (EMA SmPC).
პრეპარატი აძლიერებს წამწამოვანი (ცილიარული) ეპითელიუმის აქტივობას სასუნთქ გზებში, ზრდის წამწამების ცემის სიხშირეს (ciliary beat frequency). ეს ხელს უწყობს მუკოცილიარული ესკალატორის ეფექტურ ფუნქციონირებას — ნახველისა და მასში ჩაჭერილი პათოგენური ნაწილაკების ეფექტურ ევაკუაციას სასუნთქი გზებიდან.
ამბროქსოლი ამცირებს პროანთებითი ციტოკინების (IL-1β, TNF-α) გამოთავისუფლებას და აინჰიბირებს აზოტის ოქსიდის (NO) წარმოქმნას მაკროფაგებში. მას გააჩნია ანტიოქსიდანტური თვისებები — ამცირებს რეაქტიული ჟანგბადის ნაერთების (ROS) წარმოქმნას და იცავს ქსოვილებს ოქსიდაციური სტრესისგან.
ამბროქსოლი ბლოკავს ნატრიუმის არხებს ნერვულ ბოჭკოებში, რაც განაპირობებს მის ადგილობრივ ანალგეზიურ/ანესთეზიურ მოქმედებას. ეს თვისება გამოიყენება ზოგიერთ ტოპიკურ ფორმულაციაში ყელის ტკივილის შესამსუბუქებლად.
ამბროქსოლი ინიშნება სასუნთქი გზების დაავადებების ფართო სპექტრის დროს, რომლებიც თანხმლებია ბლანტი, ძნელად გამოსაცალკევებელი ნახველის წარმოქმნით:
პრეპარატი ფართოდ გამოიყენება მწვავე ბრონქიტის სამკურნალოდ, სადაც ხელს უწყობს ნახველის გათხელებას და ექსპექტორაციის გაადვილებას. კლინიკური კვლევები ადასტურებენ, რომ ამბროქსოლი ამცირებს ხველის ინტენსივობას და ხანგრძლივობას მწვავე ბრონქიტის დროს (BNF 87).
ფქოდ-ის მქონე პაციენტებში ამბროქსოლი გამოიყენება როგორც დამხმარე საშუალება ბრონქულ სეკრეტის ევაკუაციის გასაუმჯობესებლად. მეტა-ანალიზები მიუთითებენ, რომ ხანგრძლივმა მკურნალობამ ამბროქსოლით შეიძლება შეამციროს ფქოდ-ის გამწვავებების სიხშირე (NICE NG136).
ბრონქული ასთმის დროს ამბროქსოლი გამოიყენება როგორც ადიუვანტური საშუალება ძირითად თერაპიასთან ერთად, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც პაციენტს ბლანტი ნახველი აწუხებს.
ბრონქოექტაზიის მქონე პაციენტებში, სადაც ქრონიკული ინფექცია და ბლანტი სეკრეტის დაგროვება ხშირი პრობლემაა, ამბროქსოლი ხელს უწყობს ბრონქული დრენაჟის გაუმჯობესებას.
პნევმონიის კომპლექსურ მკურნალობაში ამბროქსოლი ინიშნება ანტიბიოტიკოთერაპიის ადიუვანტად. აღსანიშნავია, რომ ამბროქსოლი ზრდის ანტიბიოტიკების (განსაკუთრებით ამოქსიცილინის, ცეფუროქსიმის, ერითრომიცინის) კონცენტრაციას ბრონქულ სეკრეტში, რაც აძლიერებს მათ ეფექტურობას (EMA SmPC).
პარენტერალური ფორმა გამოიყენება ახალშობილთა RDS-ის პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის, სურფაქტანტის წარმოქმნის სტიმულაციის გზით.
ამბროქსოლის ტოპიკური ფორმები (საწუწნი ტაბლეტები, ყელის სპრეი) გამოიყენება მწვავე ფარინგიტისა და ლარინგიტის დროს ტკივილის შესამსუბუქებლად, მისი ადგილობრივი ანესთეზიური თვისებების გამო.
მძიმე თირკმლის უკმარისობის (GFR <30 მლ/წთ) შემთხვევაში საჭიროა დოზის შემცირება ან დოზებს შორის ინტერვალის გაზრდა, რადგან პრეპარატის მეტაბოლიტები გამოიყოფა თირკმლით (EMA SmPC).
მძიმე ჰეპატური უკმარისობის დროს რეკომენდებულია სიფრთხილე და დოზის კორექცია, ვინაიდან ამბროქსოლი მეტაბოლიზდება ღვიძლში. მძიმე ღვიძლის დაავადებისას პრეპარატის კლირენსი მნიშვნელოვნად შემცირებულია.
ურეცეპტო გამოყენებისას თვითმკურნალობის მაქსიმალური ხანგრძლივობა არ უნდა აღემატებოდეს 4–5 დღეს. უფრო ხანგრძლივი მკურნალობა მოითხოვს ექიმის კონსულტაციას.
პერორალური მიღებისას ამბროქსოლი სწრაფად და თითქმის სრულად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 1–3 საათის განმავლობაში. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 70–80%-ს პირველადი გავლის ეფექტის გამო (EMA SmPC).
პრეპარატი ფართოდ განაწილდება ორგანიზმში. განაწილების მოცულობა (Vd) შეადგენს დაახლოებით 552 ლ. ამბროქსოლი აქტიურად გროვდება ფილტვის ქსოვილში, სადაც მისი კონცენტრაცია 2–3-ჯერ აღემატება სისხლის პლაზმაში არსებულ კონცენტრაციას. პლაზმის ცილებთან კავშირი შეადგენს 90%-ს.
ამბროქსოლი მეტაბოლიზდება ღვიძლში გლუკურონის კონიუგაციისა და ჟანგვითი (CYP3A4) გზით. ძირითადი მეტაბოლიტია დიბრომანტრანილის მჟავა, რომელიც ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია.
ელიმინაციის ნახევარპერიოდი (t½) შეადგენს 7–12 საათს. პრეპარატი გამოიყოფა ძირითადად თირკმლებით (90%): 5–6% — უცვლელი სახით, დანარჩენი — მეტაბოლიტების სახით. რენალური კლირენსი შეადგენს საერთო კლირენსის დაახლოებით 8%-ს (BNF 87).
ამბროქსოლი ზოგადად კარგად ტოლერანტული პრეპარატია, თუმცა, როგორც ნებისმიერ ფარმაკოლოგიურ საშუალებას, შესაძლოა გამოიწვიოს არასასურველი რეაქციები:
პაციენტებს უნდა ურჩიონ, რომ შეწყვიტონ მკურნალობა და დაუყოვნებლივ მიმართონ ექიმს კანის პროგრესირებადი გამონაყარის, ლორწოვანი გარსების დაზიანების, ბუშტუკების ან წყლულების გამოჩენისას. კანის ცვლილებები შეიძლება გამოვლინდეს მკურნალობის ნებისმიერ ეტაპზე, თუმცა უფრო ხშირია პირველი 4 კვირის განმავლობაში (EMA SmPC).
ამბროქსოლს ახასიათებს შედარებით ნაკლები მედიკამენტური ურთიერთქმედებების პოტენციალი, თუმცა ზოგიერთი ინტერაქცია კლინიკურად მნიშვნელოვანია:
კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება: ამბროქსოლის ერთდროული გამოყენება ხველის მაკავებელ საშუალებებთან (კოდეინი, დექსტრომეტორფანი, ბუტამირატი) უკუჩვენებულია. მუკოლიზური ეფექტის ფონზე ხველის რეფლექსის დაქვეითებამ შეიძლება გამოიწვიოს ნახველის დაგროვება და სასუნთქი გზების ობსტრუქცია (BNF 87).
ამბროქსოლი ზრდის ანტიბიოტიკების — ამოქსიცილინის, ცეფუროქსიმის, ერითრომიცინის, დოქსიციკლინის — კონცენტრაციას ბრონქულ სეკრეტსა და ფილტვის ქსოვილში. ეს სინერგისტული ეფექტია და არა უარყოფითი ურთიერთქმედება — ამბროქსოლი ხშირად მიზანმიმართულად ინიშნება ანტიბიოტიკოთერაპიის ეფექტურობის გასაძლიერებლად სასუნთქი გზების ინფექციების დროს (EMA SmPC).
ვინაიდან ამბროქსოლი ნაწილობრივ მეტაბოლიზდება CYP3A4 ფერმენტით, თეორიულად შესაძლებელია ურთიერთქმედება ამ ფერმენტის ძლიერ ინჰიბიტორებთან (კეტოკონაზოლი, იტრაკონაზოლი, კლარითრომიცინი) ან ინდუქტორებთან (რიფამპიცინი, ფენიტოინი), თუმცა ეს ურთიერთქმედებები კლინიკურად ნაკლებად მნიშვნელოვანია ამბროქსოლის ფართო თერაპიული ფანჯრის გამო.
ამბროქსოლი გადადის პლაცენტარულ ბარიერზე. ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა არ გამოავლინა ტერატოგენური ეფექტი, თუმცა ადამიანებში საკმარისი კონტროლირებადი კვლევები არ ჩატარებულა.
EMA მიუთითებს, რომ სიფრთხილით გამოყენება შეიძლება ორსულობის მე-2 და მე-3 ტრიმესტრში ექიმის მეთვალყურეობით (EMA SmPC).
ამბროქსოლი გამოიყოფა დედის რძეში. ვინაიდან მეძუძურ ბავშვზე მოქმედების შესახებ საკმარისი მონაცემები არ არსებობს, ლაქტაციის პერიოდში პრეპარატის გამოყენება არ არის რეკომენდებული, ან საჭიროებს ექიმის ინდივიდუალურ შეფასებას სარგებელ-რისკის თანაფარდობის გათვალისწინებით (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ამბროქსოლი ხელმისაწვდომია რამდენიმე სავაჭრო სახელწოდებით:
პაციენტებმა ექიმთან უნდა განიხილონ ოპტიმალური ფორმა და ბრენდი ინდივიდუალური საჭიროებების გათვალისწინებით.
პერორალური მიღებისას ამბროქსოლის ეფექტი ვლინდება 30 წუთიდან 1 საათის განმავლობაში. მაქსიმალური მუკოლიზური ეფექტი მიიღწევა 2–3 დღის რეგულარული მიღების შემდეგ. საინჰალაციო ფორმის გამოყენებისას ეფექტი უფრო სწრაფად ვითარდება — 10–15 წუთში (EMA SmPC).
დიახ, ამბროქსოლი გამოიყენება პედიატრიულ პრაქტიკაში. 2 წლამდე ბავშვებისთვის ინიშნება მხოლოდ ექიმის მიერ. 2 წელს ზემოთ ბავშვებისთვის ხელმისაწვდომია სიროფი შესაფერისი კონცენტრაციით (15 მგ/5 მლ). მნიშვნელოვანია ასაკობრივი დოზირების ზუსტი დაცვა (BNF 87).
არა, ამბროქსოლის ერთდროული გამოყენება ხველის მაკავებელ საშუალებებთან (კოდეინი, ბუტამირატი, დექსტრომეტორფანი) არ არის რეკომენდებული. ამბროქსოლი ათხელებს ნახველს და აადვილებს მის გამოცალკევებას, ხოლო ხველის მაკავებელი საშუალებები აქვეითებენ ხველის რეფლექსს — ეს კომბინაცია შეიძლება გამოიწვიოს ნახველის დაგროვება სასუნთქ გზებში.
ამბროქსოლი წარმოადგენს ბრომჰექსინის აქტიურ მეტაბოლიტს. ძირითადი განსხვავება ისაა, რომ ბრომჰექსინი წარმოადგენს პროდრაგს — მისი ფარმაკოლოგიური ეფექტი ვლინდება მხოლოდ ღვიძლში ამბროქსოლად გარდაქმნის შემდეგ. ამბროქსოლს აქვს უფრო სწრაფი მოქმედების დაწყება, უფრო პროგნოზირებადი ეფექტი და დამატებითი სურფაქტანტ-სტიმულირებელი და ანთების საწინააღმდეგო თვისებები.
თვითმკურნალობის რეჟიმში ამბროქსოლის მიღება არ უნდა გაგრძელდეს 4–5 დღეზე მეტ ხანს სამედიცინო კონსულტაციის გარეშე. თუ სიმპტომები არ უმჯობესდება ან უარესდება, აუცილებელია ექიმთან მიმართვა. ფქოდ-ის და სხვა ქრონიკული დაავადებების დროს ექიმის დანიშნულებით შესაძლებელია ხანგრძლივი მკურნალობა (EMA SmPC).
არა, ამბროქსოლი არ არის ანტიბიოტიკი და არ ანადგურებს ბაქტერიებს. თუმცა, მას გააჩნია მნიშვნელოვანი ადიუვანტური თვისება — ზრდის ანტიბიოტიკების კონცენტრაციას ბრონქულ სეკრეტში, რითაც ხელს უწყობს ანტიბიოტიკოთერაპიის ეფექტურობას სასუნთქი გზების ინფექციების დროს.