albumin · INN
albumin (albumin) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ადამიანის ალბუმინი წარმოადგენს პლაზმის მთავარ ცილოვან კომპონენტს, რომელიც გამოიყენება როგორც კოლოიდური ხსნარი მოცულობის შესავსებად და ჰიპოალბუმინემიის კორექციისთვის. იგი მიიღება დონორთა პლაზმიდან და ხელმისაწვდომია 5% და 20% კონცენტრაციის საინფუზიო ხსნარების სახით. ძირითადი ჩვენებებია: ჰიპოვოლემია, შოკი, მძიმე დამწვრობა, ნეფროზული სინდრომი, ღვიძლის ციროზი ასციტით, თერაპიული პლაზმაფერეზი და ახალშობილთა ჰიპერბილირუბინემია. ალბუმინი ინარჩუნებს კოლოიდურ-ოსმოსურ (ონკოტიკურ) წნევას პლაზმაში, რაც ხელს უშლის სითხის ინტერსტიციულ სივრცეში გადანაწილებას. პრეპარატი ზოგადად კარგად აიტანება, თუმცა შესაძლებელია ალერგიული რეაქციები და მოცულობის გადატვირთვა (BNF 87).
ადამიანის ალბუმინი (Human Albumin, INN: albumin) არის ბუნებრივი პლაზმის ცილა, რომელიც მიიღება ჯანმრთელ დონორთა სისხლის პლაზმიდან ფრაქციონირების (Cohn-ის მეთოდი) გზით. იგი მიეკუთვნება ფარმაკოთერაპიულ ჯგუფს — პლაზმის შემცვლელები და პლაზმის ცილოვანი ფრაქციები (ATC კოდი: B05AA01) (WHO Model List).
ალბუმინის ფარმაცევტული წარმოება დაიწყო მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში (1940-იანი წლები), როდესაც ედვინ ჯ. კონმა ჰარვარდის უნივერსიტეტში შეიმუშავა პლაზმის ფრაქციონირების მეთოდი. თავდაპირველად იგი გამოიყენებოდა საბრძოლო ტრავმებით გამოწვეული შოკის სამკურნალოდ, ხოლო შემდგომ — კრიტიკული მედიცინის უმნიშვნელოვანეს პრეპარატად იქცა.
ალბუმინი არის 66.5 კილოდალტონიანი მონომერული ცილა, რომელიც შედგება 585 ამინომჟავისგან. იგი სინთეზირდება ღვიძლში (დღეში ~12–25 გ) და წარმოადგენს პლაზმის მთლიანი ცილის დაახლოებით 60%-ს. ნორმალური სეროზული კონცენტრაცია შეადგენს 35–50 გ/ლ. ფარმაცევტული ალბუმინი ხელმისაწვდომია ორ ძირითად კონცენტრაციაში:
პრეპარატი პასტერიზებულია 60°C-ზე 10 საათის განმავლობაში, რაც ვირუსული უსაფრთხოების მაღალ ხარისხს უზრუნველყოფს (EMA SmPC).
ალბუმინის ფარმაკოლოგიური მოქმედება ემყარება რამდენიმე ძირითად ფიზიოლოგიურ ფუნქციას:
ალბუმინი პასუხისმგებელია პლაზმის ონკოტიკური წნევის ~80%-ზე (~25 mmHg). მისი უარყოფითი მუხტი (Gibbs-Donnan-ის ეფექტი) იზიდავს წყალსა და ელექტროლიტებს ინტრავასკულარულ სივრცეში, რაც ხელს უშლის სითხის ტრანსკაპილარულ გაჟონვას ინტერსტიციულ სივრცეში. 20%-იანი ალბუმინის ინფუზიისას ხდება ინტერსტიციული სითხის „მობილიზაცია" სისხლძარღვთა სისტემაში, რაც ზრდის მოცირკულირე მოცულობას ინფუზირებული მოცულობის 3-4-ჯერ აღემატებით.
ალბუმინის მოლეკულა ფლობს მრავალრიცხოვან ლიგანდშემაკავშირებელ უბანს (Sudlow-ის I და II ადგილები), რაც მას ბილირუბინის, თავისუფალი ცხიმოვანი მჟავების, ჰორმონების, მეტალების (Cu²⁺, Zn²⁺, Ca²⁺) და მრავალი სამკურნალო საშუალების (ვარფარინი, დიაზეპამი, იბუპროფენი) ტრანსპორტირებას აწესებს. ჰიპოალბუმინემიის დროს ამ ნაერთების თავისუფალი ფრაქცია იზრდება, რაც გავლენას ახდენს მათ ფარმაკოკინეტიკაზე.
ალბუმინის Cys-34 პოზიციაში არსებული თავისუფალი თიოლის ჯგუფი (-SH) წარმოადგენს პლაზმის ძირითად ექსტრაცელულარულ ანტიოქსიდანტს, რომელიც ნეიტრალიზებს რეაქტიული ჟანგბადის სახეობებს (ROS) და აზოტის ოქსიდის მეტაბოლიტებს.
ალბუმინი ურთიერთქმედებს ენდოთელიუმის გლიკოკალიქსთან, ინარჩუნებს კაპილარული კედლის მთლიანობას და ამცირებს კაპილარულ გამტარობას, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სეფსისისა და სისტემური ანთებითი რეაქციის სინდრომის (SIRS) დროს (EMA SmPC).
ალბუმინის მრავალრიცხოვანი იონიზებადი ჯგუფები მონაწილეობენ მჟავა-ტუტოვანი ბალანსის შენარჩუნებაში.
ალბუმინის ძირითადი კლინიკური ჩვენებებია (BNF 87, EMA SmPC):
მწვავე ჰიპოვოლემიის დროს, როდესაც კრისტალოიდური ხსნარები არაეფექტურია ან უკუნაჩვენებია, განსაკუთრებით:
დამწვრობის პირველი 24 საათის შემდეგ, კაპილარული გამტარობის ნორმალიზაციისას, 5%-იანი ალბუმინი გამოიყენება პლაზმის მოცულობის შესავსებად (/conditions/damtsvroba).
მძიმე ჰიპოალბუმინემია (<20 გ/ლ) რეზისტენტული შეშუპებით, როდესაც დიურეტიკები მარტო არაეფექტურია (/conditions/nefrozuli-sindromi).
შემცვლელ სითხედ პლაზმაფერეზის პროცედურების დროს.
სისხლის თანაცვლის ტრანსფუზიის დროს გამოიყენება ალბუმინი ბილირუბინის შეკავშირებისა და ექსტრაქციის გასაზრდელად.
გულის ქირურგიაში ხელოვნური სისხლის მიმოქცევის სისტემის შესავსებლად.
ფუროსემიდთან კომბინაციაში ფილტვის შეშუპების შესამცირებლად ჰიპოალბუმინემიის ფონზე (NICE NG136).
დოზირება ინდივიდუალურია და დამოკიდებულია პაციენტის კლინიკურ მდგომარეობაზე, წონაზე და ჩვენებაზე.
ჰიპოვოლემია:
პარაცენტეზი (ციროზი):
SBP:
ნეფროზული სინდრომი:
ნორმოვოლემიურ პაციენტებში: 20% ალბუმინი — არაუმეტეს 1–2 მლ/წთ; ჰიპოვოლემიის დროს — ინდივიდუალურად, ჰემოდინამიკური პასუხის მიხედვით (EMA SmPC).
ალბუმინი მიეწოდება ექსკლუზიურად ინტრავენური ინფუზიით, ამიტომ ბიოშეღწევადობა 100%-ია.
ინფუზიის შემდეგ ალბუმინი თავდაპირველად ნაწილდება ინტრავასკულარულ სივრცეში. პლაზმის მოცულობის გაზრდის ეფექტი იწყება ინფუზიის დროსვე. ალბუმინის მთლიანი სხეულის რაოდენობა (pool) დაახლოებით 300–350 გ შეადგენს, საიდანაც ~40% ინტრავასკულარულია, ხოლო ~60% — ინტერსტიციულ სივრცეში. ტრანსკაპილარული გაცვლის სიჩქარე (transcapillary escape rate) ნორმაში ~5%/საათი, ხოლო კრიტიკულ მდგომარეობებში (სეფსისი, ARDS) — მნიშვნელოვნად გაზრდილია.
ალბუმინი კატაბოლიზმს განიცდის სხვადასხვა ქსოვილში (ძირითადად კუნთებში, კანში, ღვიძლში და თირკმელებში) პინოციტოზისა და ლიზოსომური დეგრადაციის გზით.
ნორმალური თირკმლის ფუნქციის დროს ალბუმინი პრაქტიკულად არ გამოიყოფა შარდით (<30 მგ/დღეში). მისი კატაბოლიზმის პროდუქტები (ამინომჟავები) ხელახლა გამოიყენება ცილის სინთეზისთვის.
ალბუმინის ბიოლოგიური ნახევარგამოყოფის პერიოდი შეადგენს 14–21 დღეს (საშუალოდ ~19 დღე). ინტრავასკულარული ნახევარგამოყოფის პერიოდი — დაახლოებით 16 საათი პირველადი რედისტრიბუციის გამო (EMA SmPC).
ინფუზიის დროს საჭიროა:
ალბუმინის ინფუზიისას არ გამოიყენება სტერილური წყალი გამხსნელად (ჰემოლიზის რისკი). დასაშვებია 0.9% NaCl ან 5% გლუკოზის ხსნარი (EMA SmPC).
ალბუმინი, როგორც ფიზიოლოგიური ცილა, კლინიკურად მნიშვნელოვან ფარმაკოლოგიურ ურთიერთქმედებებს პრაქტიკულად არ ავლენს. თუმცა, რამდენიმე ასპექტი გასათვალისწინებელია:
ალბუმინის კონცენტრაციის მკვეთრი ცვლილება გავლენას ახდენს მაღალი ცილაშეკავშირების მქონე პრეპარატების (ვარფარინი, ფენიტოინი, დიაზეპამი, ნაპროქსენი) თავისუფალ ფრაქციაზე. ჰიპოალბუმინემიიდან ნორმალბუმინემიაზე სწრაფი გადასვლისას შესაძლებელია ამ წამლების ეფექტის შესუსტება.
ალბუმინის წარმოებაში გამოყენებული სტაბილიზატორი (N-acetyltryptophan ან caprylate) შესაძლოა ACE ინჰიბიტორულ აქტივობას ავლენდეს. ACE ინჰიბიტორების მიმღებ პაციენტებში ალბუმინის ინფუზიისას თეორიულად შესაძლებელია ჰიპოტენზიის რისკის გაზრდა.
მაღალმოცულობიანი ალბუმინის ინფუზია ამცირებს კოაგულაციის ფაქტორებისა და თრომბოციტების კონცენტრაციას, რაც აძლიერებს ანტიკოაგულანტების (ჰეპარინი, ვარფარინი) ეფექტს (BNF 87).
ალბუმინი მიეკუთვნება FDA კატეგორია C-ს (ცხოველებზე ადეკვატური კვლევები არ ჩატარებულა; ადამიანებში გამოცდილება შეზღუდულია). თუმცა, როგორც ბუნებრივი ფიზიოლოგიური ცილა, ალბუმინი ზოგადად უსაფრთხოდ მიიჩნევა ორსულობის პერიოდში, როდესაც კლინიკური ჩვენება არსებობს.
ორსულ ქალებში ალბუმინი გამოიყენება:
ალბუმინი ბუნებრივად არსებობს დედის რძეში და ინტრავენურად მიწოდებული ალბუმინი არ წარმოადგენს რისკს ჩვილისთვის. ლაქტაციის პერიოდში გამოყენება დასაშვებია კლინიკური ჩვენების შემთხვევაში (EMA SmPC).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ხელმისაწვდომია ალბუმინის შემდეგი ბრენდები:
ყველა ჩამოთვლილი პრეპარატი შეიცავს ადამიანის ალბუმინს 20%-იანი კონცენტრაციით (200 გ/ლ) და საჭიროებს შენახვას 2–25°C-ზე, სინათლისგან დაცულ ადგილას (WHO Model List).
5%-იანი ალბუმინი იზოონკოტიკურია — იგი ავსებს ინტრავასკულარულ მოცულობას 1:1 პროპორციით და გამოიყენება ჰიპოვოლემიის დროს, როდესაც სითხის შეზღუდვა არ არის საჭირო. 20%-იანი ალბუმინი ჰიპერონკოტიკურია — იზიდავს ინტერსტიციულ სითხეს სისხლძარღვებში და გამოიყენება შეშუპებით მიმდინარე ჰიპოალბუმინემიის დროს (ციროზი, ნეფროზული სინდრომი), როდესაც სითხის ჭარბი მიწოდება არასასურველია (BNF 87).
დიახ, თუმცა ალერგიული რეაქციები იშვიათია. შესაძლებელია მსუბუქი რეაქციები (ჭინჭრის ციება, ცხელება) ან, ძალიან იშვიათად, ანაფილაქსია. ალბუმინის ინფუზიისას პირველი 15 წუთი მოითხოვს განსაკუთრებულ მეთვალყურეობას. ალბუმინის მიმართ ცნობილი ჰიპერმგრძნობელობის შემთხვევაში პრეპარატი უკუნაჩვენებია (EMA SmPC).
ალბუმინის საწარმოო პროცესი მოიცავს პასტერიზაციას (60°C, 10 საათი), რაც ეფექტურად ინაქტივირებს ვირუსებს, მათ შორის HIV-ს, B და C ჰეპატიტის ვირუსებს. 1940-იანი წლებიდან დღემდე არ დაფიქსირებულა ალბუმინით ვირუსული ინფექციის გადაცემის არცერთი დადასტურებული შემთხვევა (EMA SmPC, WHO Model List).
SAFE კვლევის (2004) მიხედვით, ზოგადი ICU პოპულაციაში 4% ალბუმინი და 0.9% NaCl ტოლფასია სიკვდილობის თვალსაზრისით. თუმცა ალბუმინს უპირატესობა ენიჭება: ციროზით დიდმოცულობიანი პარაცენტეზისას, SBP-ის დროს, ჰეპატორენალურ სინდრომში, თერაპიულ პლაზმაფერეზისას და ტრავმული ტვინის დაზიანების გარდა კრიტიკულ მდგომარეობებში ჰიპოალბუმინემიით (<30 გ/ლ) (NICE NG136).
ნორმალური სეროზული ალბუმინი: 35–50 გ/ლ. მსუბუქი ჰიპოალბუმინემია (30–35 გ/ლ) ჩვეულებრივ არ საჭიროებს ალბუმინის ინფუზიას. კორექცია განიხილება <25 გ/ლ-ის შემთხვევაში კლინიკური სიმპტომებით (შეშუპება, ასციტი) ან <20 გ/ლ-ის დროს. მიზნობრივი დონე ციროზის დროს: >30 გ/ლ (NICE NG136).
ალბუმინის ინფუზია ჩვეულებრივ სტაციონარულ პირობებში ხორციელდება, თუმცა ზოგიერთ ქვეყანაში (მაგ., იტალია — ANSWER კვლევა) ქრონიკული ღვიძლის დაავადების მქონე პაციენტებში პრაქტიკულია ამბულატორიული რეჟიმით (40 გ 2-ჯერ კვირაში). ეს მოითხოვს სათანადო მეთვალყურეობას და ვენური წვდომის უზრუნველყოფას.