Albendazole · INN
albendazole (Albendazole) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ალბენდაზოლი (Albendazole) არის ბენზიმიდაზოლის კლასის ფართო სპექტრის ანტიჰელმინთური (ჭიასაწინააღმდეგო) პრეპარატი, რომელიც გამოიყენება ნაწლავური და ქსოვილოვანი ჰელმინთოზების სამკურნალოდ. იგი ეფექტურია ნემატოდების (მრგვალი ჭიები), ცესტოდების (ბრტყელი ჭიები) და ზოგიერთი ტრემატოდის წინააღმდეგ. პრეპარატი მოქმედს პარაზიტის ბეტა-ტუბულინთან შეკავშირებით, რაც აფერხებს მიკროტუბულების წარმოქმნას და იწვევს პარაზიტის სიკვდილს. ალბენდაზოლი შეტანილია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List) და ფართოდ გამოიყენება როგორც ერთჯერადი მკურნალობისთვის (ენტერობიოზი, ასკარიდოზი), ისე ხანგრძლივი თერაპიისთვის (ეხინოკოკოზი, ნეიროცისტიცერკოზი). საქართველოში ხელმისაწვდომია ტაბლეტური ფორმით 200 მგ და 400 მგ დოზებში.
ალბენდაზოლი (INN: Albendazole) არის მეთილ-[5-(პროპილთიო)-1H-ბენზიმიდაზოლ-2-ილ]კარბამატი — სინთეზური ბენზიმიდაზოლის წარმოებული ანტიჰელმინთური საშუალება. იგი შეიმუშავეს SmithKline-ის ლაბორატორიებში 1975 წელს, ხოლო კლინიკურ პრაქტიკაში პირველად 1982 წელს დაინერგა. პრეპარატი წარმოადგენს მებენდაზოლის ანალოგს, თუმცა გამოირჩევა უკეთესი ბიოშეღწევადობითა და ქსოვილოვანი ჰელმინთოზების მიმართ გაძლიერებული აქტივობით.
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციის მიხედვით, ალბენდაზოლი მიეკუთვნება ანტინემატოდურ და ანტიცესტოდურ საშუალებებს (ATC კოდი: P02CA03). პრეპარატი ფართო სპექტრის მოქმედებით ხასიათდება და ეფექტურია შემდეგი პარაზიტების მიმართ: Ascaris lumbricoides (ასკარიდა), Enterobius vermicularis (ბატანა), Trichuris trichiura (ვლასოგლავი), Ancylostoma duodenale და Necator americanus (კაუჭჭიები), Strongyloides stercoralis, Taenia spp. (ბრტყელი ჭიები), Echinococcus granulosus და E. multilocularis (ეხინოკოკი), Taenia solium ლარვები (ცისტიცერკოზი), ასევე Giardia lamblia (ლამბლია) (BNF 87).
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციამ ალბენდაზოლი შეიტანა აუცილებელი მედიკამენტების სიაში, როგორც ძირითადი ანტიჰელმინთური საშუალება, რომელიც რეკომენდებულია მასობრივი დეჰელმინთიზაციის პროგრამებისთვის განვითარებად ქვეყნებში (WHO Model List). პრეპარატი ხელმისაწვდომია პერორალური მიღებისთვის ტაბლეტებისა და სუსპენზიის ფორმით.
ალბენდაზოლის ანტიჰელმინთური მოქმედება ემყარება ჰელმინთების უჯრედული სტრუქტურისა და მეტაბოლიზმის სელექციურ დარღვევას. პრეპარატის მოქმედების მექანიზმი მოიცავს რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ პროცესს:
ბეტა-ტუბულინის ინჰიბირება: ალბენდაზოლის აქტიური მეტაბოლიტი — ალბენდაზოლის სულფოქსიდი — სელექციურად უკავშირდება პარაზიტის ბეტა-ტუბულინის კოლხიცინ-მგრძნობიარე უბანს. ეს შეკავშირება აფერხებს ტუბულინის პოლიმერიზაციას მიკროტუბულებად, რაც წარმოადგენს უჯრედის ციტოსკელეტის ძირითად კომპონენტს. ტუბულინი აუცილებელია უჯრედშიდა ტრანსპორტისთვის, უჯრედის გაყოფისა და ფორმის შენარჩუნებისთვის (EMA SmPC).
გლუკოზის შეწოვის დათრგუნვა: მიკროტუბულების დეზინტეგრაცია იწვევს ნაწლავური ეპითელური უჯრედების ფუნქციის მოშლას პარაზიტში, რის შედეგადაც მკვეთრად მცირდება გლუკოზის აქტიური ტრანსპორტი. ვინაიდან ჰელმინთები ენერგიის მიღებისთვის ძირითადად გლუკოზის ანაერობულ მეტაბოლიზმზე არიან დამოკიდებული, გლუკოზის დეფიციტი იწვევს გლიკოგენის მარაგების გამოფიტვას.
ენერგეტიკული მეტაბოლიზმის დათრგუნვა: ალბენდაზოლი ასევე აინჰიბირებს ფუმარატ-რედუქტაზას ფერმენტს, რომელიც მონაწილეობს პარაზიტის მიტოქონდრიულ ელექტრონ-ტრანსპორტის ჯაჭვში. ეს კიდევ უფრო ამცირებს ადენოზინტრიფოსფატის (ატფ) სინთეზს და აჩქარებს პარაზიტის ენერგეტიკულ კრიზისს.
სელექციურობა: ალბენდაზოლის სულფოქსიდი გაცილებით მაღალი აფინურობით უკავშირდება პარაზიტის ბეტა-ტუბულინს, ვიდრე ძუძუმწოვრის ტუბულინს (დაახლოებით 400-ჯერ მეტი აფინურობა), რაც უზრუნველყოფს თერაპიულ სელექციურობას და ადამიანის უჯრედებზე მინიმალურ ტოქსიკურ ზემოქმედებას.
მოქმედების შედეგად, პარაზიტი კარგავს მოძრაობის უნარს, ვერ ახორციელებს საკვების შეწოვას, გლიკოგენის მარაგი გამოიფიტება, იწყება დეგენერაციული ცვლილებები ნაწლავურ ეპითელიუმსა და ტეგუმენტში, რაც საბოლოოდ იწვევს პარაზიტის სიკვდილს და ორგანიზმიდან გამოდევნას 1-3 დღის განმავლობაში (BNF 87).
ალბენდაზოლი ჩვენებულია ნაწლავური და ქსოვილოვანი ჰელმინთოზების ფართო სპექტრისთვის:
ალბენდაზოლი ასევე რეკომენდებულია მასობრივი პროფილაქტიკური დეჰელმინთიზაციის პროგრამებისთვის ენდემურ რეგიონებში, განსაკუთრებით სკოლის ასაკის ბავშვებში (WHO).
ალბენდაზოლის დოზირება მნიშვნელოვნად განსხვავდება ჩვენების, ასაკისა და სხეულის მასის მიხედვით:
| ჩვენება | დოზა | ხანგრძლივობა | |---------|------|-------------| | ენტერობიოზი | 400 მგ ერთჯერადად | 1 დღე (გამეორება 2 კვირის შემდეგ) | | ასკარიდოზი | 400 მგ ერთჯერადად | 1 დღე | | ტრიქოცეფალოზი | 400 მგ/დღე | 3 დღე | | ანკილოსტომიდოზი | 400 მგ ერთჯერადად | 1 დღე | | სტრონგილოიდოზი | 400 მგ/დღე | 3 დღე | | ტენიოზი | 400 მგ/დღე | 3 დღე |
ნაწლავური ჰელმინთოზებისთვის — 200 მგ ერთჯერადად (ნახევარი სტანდარტული დოზა). WHO რეკომენდაციით, 12 თვემდე ასაკის ბავშვებში ალბენდაზოლის გამოყენება რეკომენდებული არ არის (WHO Model List).
ცისტური ეხინოკოკოზი:
ნეიროცისტიცერკოზი:
ქსოვილოვანი ჰელმინთოზებისთვის ტაბლეტი მიიღება ცხიმოვან საკვებთან ერთად, რაც ზრდის ბიოშეღწევადობას 4-5-ჯერ. ნაწლავური ჰელმინთოზებისთვის საკვებთან ერთობლივი მიღება ნაკლებად მნიშვნელოვანია.
აბსორბცია: ალბენდაზოლი კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან ცუდად შეიწოვება — ბიოშეღწევადობა დაბალია (<5%) ცხიმოვანი საკვების გარეშე. ცხიმიან საკვებთან ერთად მიღებისას შეწოვა მნიშვნელოვნად (4-5-ჯერ) იზრდება. პრეპარატი განიცდის ინტენსიურ პირველადი გავლის ეფექტს ღვიძლში (first-pass effect), სადაც სწრაფად გარდაიქმნება აქტიურ მეტაბოლიტად (EMA SmPC).
განაწილება: აქტიური მეტაბოლიტი — ალბენდაზოლის სულფოქსიდი — პლაზმის ცილებთან 70%-ით არის შეკავშირებული. იგი კარგად ნაწილდება ქსოვილებში, მათ შორის ღვიძლში, ფილტვებში, ეხინოკოკური ცისტების სითხეში და ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში. ეხინოკოკური ცისტის სითხეში კონცენტრაცია შეადგენს პლაზმური კონცენტრაციის დაახლოებით 1/3-ს.
მეტაბოლიზმი: ალბენდაზოლი ღვიძლში სწრაფად მეტაბოლიზდება ციტოქრომ P450 სისტემის (ძირითადად CYP3A4 და CYP1A2) საშუალებით. პირველადი მეტაბოლიტი — ალბენდაზოლის სულფოქსიდი — ფარმაკოლოგიურად აქტიურია და წარმოადგენს ძირითად ეფექტორ მოლეკულას. შემდგომი ოქსიდაცია წარმოქმნის არააქტიურ ალბენდაზოლის სულფონს.
ექსკრეცია: მეტაბოლიტები ძირითადად ნაღველით გამოიყოფა, ხოლო შარდით — მცირე ნაწილი (<1% უცვლელი სახით). ალბენდაზოლის სულფოქსიდის ნახევარდაშლის პერიოდი (t½) შეადგენს 8-12 საათს. პიკური კონცენტრაცია პლაზმაში (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 2-5 საათში (BNF 87).
ალბენდაზოლი ზოგადად კარგად გადაიტანება, განსაკუთრებით მოკლევადიანი (ერთჯერადი ან 1-3 დღიანი) მკურნალობისას. გვერდითი ეფექტების სიხშირე და სიმძიმე იზრდება ხანგრძლივი თერაპიისას (ეხინოკოკოზი, ნეიროცისტიცერკოზი).
ნეიროცისტიცერკოზის მკურნალობისას ცისტების ნეკროზი იწვევს ანთებითი რეაქციის გაძლიერებას, რაც შეიძლება გამოვლინდეს თავის ტკივილის, კრუნჩხვების და ინტრაკრანიული წნევის მომატებით. ამიტომ კორტიკოსტეროიდებისა და ანტიკონვულსანტების პროფილაქტიკური დანიშვნა რეკომენდებულია.
ალბენდაზოლი მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 ფერმენტული სისტემით (ძირითადად CYP3A4, CYP1A2), რაც განსაზღვრავს მისი ურთიერთქმედების პროფილს:
ალბენდაზოლი უკუნაჩვენებია ორსულობის დროს (FDA კატეგორია D — ადამიანის ნაყოფისთვის რისკის მტკიცებულება არსებობს). ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა ტერატოგენული ეფექტი (კონგენიტალური მალფორმაციები) ვირთხებსა და კურდღლებში თერაპიულ დოზებზე. ამიტომ:
WHO-ს რეკომენდაციით, მასობრივი დეჰელმინთიზაციის პროგრამებში ორსულობის მე-2 და მე-3 ტრიმესტრში ერთჯერადი დოზის (400 მგ) მიღება დასაშვებია, თუ სარგებელი რისკს აღემატება, თუმცა პირველი ტრიმესტრი მკაცრად უკუნაჩვენებია (WHO Model List).
ალბენდაზოლის სულფოქსიდი გადადის დედის რძეში ცხოველურ მოდელებში. ერთჯერადი 400 მგ დოზის შემდეგ რძეში კონცენტრაცია დაბალია, თუმცა ხანგრძლივი მკურნალობისას (ეხინოკოკოზი) რეკომენდებულია ძუძუთი კვების შეწყვეტა ან პრეპარატის არგამოყენება. ერთჯერადი დოზით ნაწლავური ჰელმინთოზების მკურნალობისას ძუძუთი კვება შეიძლება გაგრძელდეს (BNF 87).
საქართველოში ალბენდაზოლი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდებით:
პრეპარატი ხელმისაწვდომია რეცეპტის გარეშე ნაწლავური ჰელმინთოზების ერთჯერადი მკურნალობისთვის. ქსოვილოვანი ჰელმინთოზებისთვის ხანგრძლივი კურსი ექიმის მეთვალყურეობით ინიშნება.
ენტერობიოზის სამკურნალოდ ინიშნება 400 მგ ალბენდაზოლი ერთჯერადად. რეინფექციის (ხელახალი დასნებოვნების) მაღალი რისკის გამო, რეკომენდებულია დოზის გამეორება 2 კვირის შემდეგ. ოჯახის ყველა წევრის ერთდროული მკურნალობა მნიშვნელოვნად ამცირებს რეინფექციის ალბათობას. ასევე აუცილებელია ჰიგიენური ღონისძიებების დაცვა — ხელების ხშირი დაბანა, თეთრეულის ცხელი წყლით რეცხვა (BNF 87).
ნაწლავური ჰელმინთოზების ერთჯერადი მკურნალობისას (ასკარიდოზი, ენტერობიოზი) ალბენდაზოლი შეიძლება მიღებულ იქნას როგორც ცარიელ კუჭზე, ისე საკვებთან ერთად. თუმცა ქსოვილოვანი ჰელმინთოზების (ეხინოკოკოზი, ნეიროცისტიცერკოზი) მკურნალობისას, როდესაც საჭიროა მაღალი სისტემური კონცენტრაცია, ტაბლეტი აუცილებლად მიიღება ცხიმოვან საკვებთან ერთად — ეს ზრდის ბიოშეღწევადობას 4-5-ჯერ (EMA SmPC).
WHO-ს რეკომენდაციით, ჰელმინთოზების ენდემურ რეგიონებში (სადაც ინფექციის გავრცელება >20%) სკოლამდელი და სკოლის ასაკის ბავშვებისთვის რეკომენდებულია პროფილაქტიკური დეჰელმინთიზაცია ალბენდაზოლით (400 მგ) წელიწადში 1-2-ჯერ. ინდივიდუალური პროფილაქტიკა ჯანმრთელ მოზრდილებში რუტინულად რეკომენდებული არ არის — პრეპარატი ინიშნება დიაგნოსტირებული ინფექციის არსებობისას (WHO Model List).
ორივე პრეპარატი ბენზიმიდაზოლის კლასს მიეკუთვნება და მსგავსი მოქმედების მექანიზმით ხასიათდება. ძირითადი განსხვავებები: ალბენდაზოლს აქვს უკეთესი სისტემური შეწოვა, რაც მას უფრო ეფექტურს ხდის ქსოვილოვანი ჰელმინთოზებისთვის (ეხინოკოკოზი, ნეიროცისტიცერკოზი). მებენდაზოლი ძირითადად ნაწლავის ლუმენში მოქმედებს. ნაწლავური ჰელმინთოზებისთვის ორივე პრეპარატი თანაბრად ეფექტურია (BNF 87).
ეხინოკოკოზის ან ნეიროცისტიცერკოზის ხანგრძლივი მკურნალობისას აუცილებელია: (1) ღვიძლის ტრანსამინაზების (ALT, AST) შემოწმება ყოველი ციკლის დაწყებამდე და ყოველ 2 კვირაში ციკლის განმავლობაში; (2) სისხლის სრული ანალიზი (ლეიკოციტები, თრომბოციტები) ყოველ 2 კვირაში; (3) ორსულობის ტესტი ყოველი ციკლის დაწყებამდე რეპროდუქციული ასაკის ქალებში. ALT/AST-ის ნორმის 2-ჯერ გადაჭარბებისას ან ლეიკოპენიის (<3.0×10⁹/ლ) შემთხვევაში მკურნალობა დროებით შეწყდეს (EMA SmPC).
ალბენდაზოლის მკურნალობის პერიოდში ალკოჰოლის მიღება რეკომენდებული არ არის. ალკოჰოლი, ალბენდაზოლის მსგავსად, ჰეპატოტოქსიკურ ეფექტს ავლენს და ორივე ნივთიერების ერთდროულმა მოქმედებამ შეიძლება გააძლიეროს ღვიძლის დაზიანების რისკი. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ხანგრძლივი მკურნალობის კურსებისას (ეხინოკოკოზი). ერთჯერადი მიღების შემთხვევაში (ენტერობიოზი, ასკარიდოზი) მცირე რაოდენობით ალკოჰოლი მნიშვნელოვან საფრთხეს არ წარმოადგენს.